Tom III: Etyka polityczna

20 tytułów
 Tom III: Etyka polityczna

Redaktorzy serii: Wit Pasierbek i Bogdan Szlachta

ETYKA POLITYCZNA redakcja Piotr Świercz

 

Podjęcie tematu etyki politycznej w kontekście aktualnym, a nie jedynie historycznym, wydawać się może nieco zaskakujące. Etyka od czasów Arystotelesa jest bez wątpienia dziełem rozumu, a przecież żyjemy w czasach, w których (zgodnie z sugestią Jeana-François Lyotarda) przeminął już etap wielkich metanarracji, a wiara w możność rozumnego ogarnięcia życia społecznego i politycznego nigdy chyba nie była bardziej bezpodstawna w całych znanych nam dziejach gatunku homo sapiens. Czy zatem autorzy niniejszego słownika Etyki politycznej zamierzają tworzyć podwaliny pod nową metanarrację? A może sugerują, że jakiś historyczny model, z bardziej lub mniej odległej przeszłości, przystaje do naszych czasów, co najwyżej wymagając jedynie drobnej modernizacji?

Nie mamy wątpliwości, że historia magistra vitae est, ale jedynie do pewnego stopnia – historia zdaje się bowiem (wbrew historiozofii) być zjawiskiem linearnym. Wydarzenia z przeszłości, w sensie dosłownym, nigdy się nie powtórzą – każda epoka ma swoją charakterystykę, swoiste problemy i wyzwania. Czasem mogą być one rzeczywiście swoistym wariantem tego, co przeszłe. Często jednak – a jak się wydaje, okres, w którym przyszło nam żyć, jest pod tym względem bezprecedensowy – owe problemy i wyzwania są całkowicie nowe, dotąd niespotykane. Nie odrzucając mądrości historycznej, nie spodziewamy się jednakże znaleźć w niej gotowych odpowiedzi czy sprawdzonych modeli.

Może więc będzie to propozycja nowej metanarracji? Cóż, z dwóch powodów odpowiedź brzmi – nie. Te dwa powody można określić jako ontologiczny i epistemologiczny, czy też przedmiotowy i podmiotowy. Ontologiczny brzmi mniej więcej tak: w świecie zglobalizowanym, nadzwyczaj pluralistycznym i wielokierunkowym taka metanarracja nie istnieje, gdyż istnieć nie może. Można ewentualnie snuć domniemania, przynależące raczej do dziedziny futurologiczno-spekulatywnej fantastyki naukowej niż do dziedziny nauk humanistyczno-społecznych, czy wraz z pogłębianiem się, poszerzaniem i utrwalaniem globalizacji nie wyłonią się całkowicie nowe, nieznane jeszcze fundamenty pod jakąś nową metanarrację globalną. Być może. W chwili obecnej rzeczywistość społeczna, polityczna i ekonomiczna globalizującego się świata nie wydaje się być środowiskiem sprzyjającym takim rozwiązaniom.

Argument epistemologiczny brzmi w zasadzie banalnie: gdyby nawet istniała możliwość zbudowania takiej metanarracji, to zabieg ten wymagałby gigantycznych wysiłków ogromnego, interdyscyplinarnego, międzynarodowego zespołu badaczy. Tego rodzaju metanarracje nie powstają z dnia na dzień, z roku na rok, czy nawet z dekady na dekadę. Są one wynikiem długiego procesu kumulacji i integracji różnorodnych zja‑ wisk kulturowych, społeczno-politycznych, prawnych i ekonomicznych. Są trochę jak mity – nie powstają ad hoc przy biurku, lecz są wynikiem procesu, który często obejmuje aktywność wielu pokoleń.

Skoro autorzy niniejszego opracowania nie proponują prostego kopiowania idei historycznych, ale również nie podążają w stronę konstruowania nowego systemu, to w czym tkwi istota przedłożonej Czytelnikowi propozycji?

Po pierwsze, mamy do czynienia nie tyle z minimalizmem, ile w pełni świadomym ograniczeniem proponowanego tutaj podejścia. Per analogiam do rozróżnienia pomiędzy filozofią systematyczną i systemową można mówić, że przyjęliśmy perspektywę systematyczną, pozostawiając budowę systemu na boku. Perspektywę systematyczną cechu‑ je opis i analiza konkretnych zagadnień i przedstawienie propozycji nie tyle gotowych rozwiązań, co raczej kierunków, w stronę których należałoby prowadzić zarówno dyskurs nad etyką polityczną, jak i konkretne działania.

Po drugie, mimo że zorientowani jesteśmy na aktualność problematyki, mamy świadomość, że dyskurs etyczno-polityczny, jego fundamentalne pojęcia i wartości są bardzo głęboko zakorzenione w historii i tradycji intelektualnej. Dlatego nie rezygnujemy z analizy historycznej. Jest ona próbą uchwycenia historycznych uwarunkowań refleksji etyczno‑ -politycznej, wskazaniem na zmieniający się kontekst oraz często związane z tym procesem zjawisko wieloznaczności pojęciowo-aksjologicznej. W konsekwencji, gdy uznajemy to za wskazane dla rozjaśnienia i doprecyzowania analiz, proponujemy pewne własne definicje i własne ujęcia zagadnień.

Po trzecie wreszcie, nie ograniczamy się do tradycyjnych instrumentów poznawczych etyki i filozofii. Opracowanie, które oddajemy w ręce Czytelników, jest owocem badań interdyscyplinarnych. Korzystamy w pierwszym rzędzie z dorobku nauk humanistycznych i społecznych, jak na przykład historia, teologia, politologia, socjologia. Sięgamy również po teorie i dane z nauk przyrodniczych. Jesteśmy wszak cząstką przyrody, a wiele dyscyplin badawczych z tej gałęzi wiedzy (np. neurologia, prymatologia, paleoantropologia, psychologia ewolucyjna czy endokrynologia) wnoszą ogromnie wiele cennych informacji, teorii i hipotez dotyczących różnorodnych aspektów ludzkiego życia i zachowań, w tym zachowań społecznych i moralności.

Świadectwem przedstawionych powyżej cech charakterystycznych niniejszego tomu jest zakres tematyczny, obejmujący zarówno ujęte z perspektywy aktualnych potrzeb klasyczne zagadnienia etyki politycznej (dobro wspólne, sprawiedliwość, wolność czy równość), jak i zagadnienia, które stosunkowo od niedawna znajdują miejsce w dyskursie etyczno-politycznym (ekologia czy prawa kulturowe). Mamy nadzieję, że Czytelnik odnajdzie w niniejszym opracowaniu źródło inspiracji do refleksji nad etyką polityczną i doceni jej znaczenie, zarówno w perspektywie poznawczej, jak i praktycznej.

Tom słownika w wersji polskiej do pobrania [PDF]

 

Wszystkie hasła

Decyzje polityczne
Sławomir Sowiński
June 5, 2021
Dobro
Sebastian Śpiewak
June 5, 2021
Ekologia
Antoni Skowroński, Marek Żmudziński
July 24, 2021
Etyka polityczna
Piotr Świercz
June 4, 2021
Katolicka etyka polityczna
Rocco D'Ambrosio
June 5, 2021
Migracja
Marek Rembierz
June 5, 2021
Nieposłuszeństwo obywatelskie
Tomasz Słupik
July 24, 2021
Odpowiedzialność moralna
Mariusz Wojewoda
June 6, 2021
Osoba i jednostka
Marek Rembierz
June 6, 2021
Prawa człowieka jako prawa podmiotowe
Aleksander Stępkowski
June 5, 2021
Prawa kulturowe
Jarosław Charchuła
June 5, 2021
Prawo i moralność
Jadwiga Potrzeszcz
June 5, 2021
Przywództwo
Przemysław Żukiewicz
June 5, 2021
Równość
Jacek Surzyn, Piotr Świercz
July 9, 2021
Sprawiedliwość
Jacek Surzyn
June 5, 2021
Stosunki międzynarodowe
Anna Skolimowska
June 5, 2021
Wolność
Jacek Surzyn
June 6, 2021
Wspólnota polityczna
Tomasz Homa
June 5, 2021