Granice nauki
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Problematyka granic nauki najczęściej była dyskutowana w odniesieniu do zmatematyzowanych nauk przyrodniczych. W pojęciu granicy nauki często zawarta jest jako istotna cecha różnie charakteryzowana niemożliwość zdobycia szeroko rozumianej informacji jako elementu wiedzy naukowej. Wskazuje się na różne kryteria wyróżniania granic oraz proponuje się kilka typologii granic.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Problematyka granic pojawiała się stopniowo wraz z rozwojem i wzrostem znaczenia nowożytnego przyrodoznawstwa. Kwestie te rozważali autorzy oświeceniowi. Ważnym punktem odniesienia był dziewiętnastowieczny spór du Bois-Reymonda i Haeckela o tzw. insolubilia. Powstanie teorii kwantów i teorii względności ukazało granice wewnątrz teorii naukowych. Dyskusje wokół granic nauki w nowej perspektywie sprowokowało zrzucenie bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, a także narastająca od lat 70. XX wieku świadomość pogłębiającego się kryzysu ekologicznego.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Pojęcie granic lub ograniczeń nauki jest używane w różnych kontekstach, co prowadzi do jego niejasności i nieostrości. Problematyka granic nauki w znacznym stopniu określona jest przez jej nowożytną koncepcję opartą na powiązaniu matematyki i empirii.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Dyskusja problematyki granic nauki uświadamia, że nauki i jej rezultatów nie można traktować jako ostatecznych odpowiedzi na problemy świata i człowieka. Świadomość granic nauki budzi też świadomość potrzeby uzupełnienia jej o inne obszary wiedzy, takie jak filozofia, moralność, kultura, religia.
Downloads
Bibliografia
Buczkowska, J. (2011). An attempt at the categorization of the limits of science. Studia Philosophiae Christianae, 3, 19–36.
du Bois-Reymond, E. (1891). Über die Grenzen des Naturerkennens. Die sieben Welträtsel. Zwei Vorträge. Leipzig: Verlag von Veit.
Haeckel, E. (1902). Die Welträthsel. Bonn: Verlag von Emil Strauss.
Kamiński, S. (1992). Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. A. Bronk (Red.). Lublin: TN KUL.
Kant, I. (1960). Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka. Przeł. B. Bornstein. J. Suchorzewska (Oprac.). Warszawa: PWN.
Barrow, J. (2005). Kres możliwości? Granice poznania i poznanie granic. Przeł. H. Turczyn-Zalewska. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Hajduk. Z. (2012). Filozofia nauk przyrodniczych. Uaktualniony wybór elementarnych kwestii. Lublin: Wyd. KUL.
Heller, M. (1987). Doświadczenie granic. W: M. Heller, A. Michalik, & J. Życiński (Red.). Filozofować w kontekście nauki (s. 53–59). Kraków: Polskie Towarzystwo Teologiczne.
Heller, M. (2008). Ostateczne wyjaśnienia wszechświata. Kraków: Universitas.
Heller, M. (2014). Granice nauki. Kraków: Copernicus Center Press.
Holton, G. (1978). Epilogue to the issue “The limits of scientific inquiry”. Daedalus, 107, 227–234.
Marcos, A. (2015). Rescher and Gadamer. Two complementary view of the limits of sciences, referat wygłoszony podczas: XVIII Jornadas de Filosofía y Metodología Actual de la Ciencia. Universidad de La Coruña, Ferrol. Pobrano z: http://www.fyl.uva.es/~wfilosof/webMarcos/textos/textos2015/A_Marcos_Limits_Science_Ferrol.pdf (dostęp: 09.07.2025).
McGinn, C. (1989). Can We Solve the Mind-Body Problem? Mind. New Series, t. XCVIII, nr 391, 349–366.
Medawar, P.B. (1984). The limits of science. Oxford: Oxford University Press.
Mehlberg, H. (1958). The Reach of Science. Toronto: University of Toronto Press.
Poznański, J. (2019). Granice nauki. W: Metodologia nauk. Część I: Czym jest nauka?. Red. S. Janeczek, M. Walczak, & A. Starościc (s. 447–469). Lublin: Wydawnictwo KUL.
Rescher, N. (1987). Forbidden knowledge. Moral limits of scientific research. W: N. Rescher, Forbidden knowledge and other essays on the philosophy of cognition (s. 1–16). Dordrecht: D. Reidel.
Rescher, N. (1999). The limits of science. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
Stent, G.S. (1969). The coming of the Golden Age: The view of the end of progress. Garden City: Natural History Press.
