Zdrowie we wszystkich politykach
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Zdrowie we wszystkich politykach (HiAP) to postulat uwzględniania zdrowia w dowolnych obszarach polityki, które mogą na to zdrowie wpływać. Opiera się na: (1) społecznym ujęciu zdrowia; (2) postulacie redukcji nierówności zdrowotnych; oraz (3) uwzględnianiu ich społeczno-ekonomicznych i środowiskowych determinantów. Sprawdzoną metodą realizacji HiAP jest ocena skutków zdrowotnych (HIA). Czerpie ona z wkładu ekspertów i interesariuszy-laików w holistyczną analizę konsekwencji decyzji – dla redukcji jej negatywnego i maksymalizacji pozytywnego wpływu na zdrowie.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: HiAP i HIA są symptomem naukowej dojrzałości i politycznej asertywności zdrowia publicznego. Wymagają odpowiedzialności za zdrowie od liderów wszystkich sektorów. Pozwalają badać nieprzewidziane negatywne uboczne skutki zdrowotne różnych polityk – nawet tych, które z założenia miały zdrowie poprawiać.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Innowacyjność HIA polega na syntezie perspektywy eksperckiej i obywatelskiej w duchu demokracji deliberatywnej. Imperatyw redukcji nierówności zdrowotnych prowadzi do wciąż politycznie kontrowersyjnego postulatu zmniejszania nierówności społeczno-ekonomicznych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Praktyczna realizacja HIA nieuchronnie natrafia na szereg wyzwań technicznych i politycznych. Kluczowe dla jej sukcesu jest wypracowanie takiej demokratycznej woli politycznej, która opiera się na dowodach i uwzględnia lokalne uwarunkowania. Tekst podsumowuje syntetyczna prezentacja kluczowych rekomendacji i zaktualizowanych etapów HIA wraz z opisem przykładowego przebiegu.
Downloads
Bibliografia
Dahlgren, G., & Whitehead, M. (1992). Policies and strategies to promote social equity in health. Background document to WHO – Strategy paper for Europe. Stockholm: Institute for Futures Studies (Institutet för Framtidsstudier).
DHSS (1980). [The Black Report] Inequalities in health. Report of a research working group. London: Department of Health and Social Security.
ECHP (1999). Gothenburg Consensus Paper. Health Impact Assessment. Main concepts and suggested approach. European Centre for Health Policy, WHO/Europe.
Fehr, R., Viliani, F., & Martuzzi, M. (2014). Health in Impact Assessments. Opportunities not to be missed. Copenhagen: WHO/Europe.
Green, L., Morgan, L., Azam, S., Evans, L., Parry-Williams, L., Petchey, L., & Bellis, M.A. (2020). A Health Impact Assessment of the ‘Staying at Home and Social Distancing Policy’ in Wales in response to the COVID-19 pandemic. Executive Summary. Cardiff: Public Health Wales NHS Trust.
Haigh, F., Green, L., Hirono, K., Mekel, O.C.L., & Douglas, M. (2025). Global priorities in HIA research. A new agenda for the next decade. BMC Public Health, 25(1), 791.
Harris-Roxas, B., & Harris, E. (2011). Differing forms, differing purposes: A typology of health impact assessment. Environmental Impact Assessment Review, 31(4), 396–403.
Kemm, J. (2013). Health Impact Assessment. Past Achievement, Current Understanding, and Future Progress. Oxford: OUP Oxford.
Kickbusch, I., & Gleicher, D. (2012). Governance for Health in the 21st Century. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe.
Latour, B. (2009). Polityka natury. Nauki wkraczają do demokracji. Przeł. A. Czarnacka. Warszawa: Krytyka Polityczna.
Marmot, M.G., Shipley, M.J., & Rose, G. (1984). Inequalities in death – Specific explanations of a general pattern? Lancet, 1(8384), 1003–1006.
Ståhl, T., Wismar, M., Ollila, E., Lahtinen, E., & Leppo, K. (2006). Health in All Policies. Prospects and Potentials. Finnish Ministry of Social Affairs and Health.
St-Pierre, L. (2015). When to perform a health impact assessment (HIA)? Briefing Note. Montréal: National Collaborating Centre for Healthy Public Policy.
Vissere, F.L.J., Mach, F., Smulders, Y.M., Carballo, D., Koskinas, K.C., Bäck, M., Benetos, A., Biffi, A., Boavida, J.-M., Capodanno, D., Cosyns, B., Crawford, C., Davos, C.H., Desormais, I., Angelantonio, E.D., Franco, O.H., Halvorsen, S., Hobbs, F.D.R., Hollander, M., … Williams, B. (2021). Wytyczne ESC 2021 dotyczące prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego w praktyce klinicznej. Zeszyty Edukacyjne Kardiologii Polskiej, 5.
WHO (2014). The Helsinki Statement on Health in All Policies. Framework for Country Action. The 8th Global Conference on Health Promotion, Helsinki, Finland, 10-14 June 2013. World Health Organization.
Wilkinson, R.G. (1973). Poverty and Progress: An Ecological Model of Economic Development. London: Methuen.
Wilkinson, R.G., & Pickett, K. (2011). Duch równości. Tam gdzie panuje równość wszystkim żyje się lepiej. Przeł. P. Listwan. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
Włodarczyk, W.C. (2015). Zdrowie we wszystkich politykach. Nowy wymiar polityki zdrowotnej. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 13(1), 1–16.
Włodarczyk, W.C. (Red.). (2017). Model oceny wpływu regulacji prawnych i instytucjonalnych na zdrowie. Health Impact Assessment. Kraków: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego–Państwowy Zakład Higieny.
Zabdyr-Jamróz, M. (2023). Wszechstronniczość. O deliberacji w polityce zdrowotnej z uwzględnieniem emocji, interesów własnych i wiedzy eksperckiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
