Nauka w społeczeństwie demokratycznym
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Problematyka określana nazwą „nauka w społeczeństwie demokratycznym” badana jest z perspektywy filozofii, psychologii socjologii, ekonomii, aksjologii. Obejmuje zagadnienia autonomii nauki, finansowania i celów nauki, jej zależności od systemu politycznego, politykę naukową i technologiczną, edukację i aplikację zdobyczy technologicznych.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Początki zagadnienia sięgają średniowiecza, mecenatu państwowego w oświeceniu, rewolucji technicznej XIX wieku oraz uniwersytetu von Humboltdów. Praktyczne zastosowania nauki oraz technologii zyskały społeczną aprobatę, przenikając życie codzienne społeczeństw industrialnych, postindustrialnych, opartych na wiedzy. Zastosowanie wiedzy w technologiach militarnych doprowadziło do reorganizacji nauki, także do projektów inżynierii społecznej, co wyzwoliło refleksję nad rolą nauki w utrzymaniu wolnych społeczeństw.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Wyrażenie „nauka w społeczeństwie demokratycznym” odnosi się do zróżnicowanych i odmiennych w sensie ontologicznym obiektów, np. zbiorów przedmiotów materialnych, abstrakcyjnych idei, relacji społecznych, relacji sieciowych i struktur normatywnych. Z tego powodu trudno w definicji podać treść tej nazwy, która będzie uwzględniała wszystkie istotne cechy charakteryzujące owe obiekty, stąd lepiej ją określić przez wskazanie na desygnaty tej nazwy.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Przedstawiono możliwe scenariusze dalszego rozwoju nauki technologicznej w perspektywie zróżnicowanej dynamiki globalnych trendów. Podkreślono wagę wolności obywateli w gospodarce kapitalizmu inwigilacji i nadzoru oraz konwergencję systemów autorytarnych czy też totalitarnych z systemami uznającymi wyjątkowość społeczeństw demokratycznych dla rozwoju naukowego.
Downloads
Bibliografia
Beck, U. (2002). Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności. Przeł. S. Cieśla. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Brown, M.B. (2009). Science in Democracy. Expertise, Institution and Representation. Cambridge: MIT Press.
Collins, H., & Evans, R. (2007). Rethinking Expertise. Chicago: University of Chicago Press.
Collins, H., & Evans, R. (2017). Why Democracies Needs Science. Cambridge: Polity Press.
Fuller, S. (2018). Post-truth. Knowledge as a Power Game. London: Anthem Press.
Kamiński, S., 1992 (1961). Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. A. Bronk (Red.). Pisma wybrane (T. 4). Lublin: TN KUL.
Kitcher, P. (2001). Science, Truth, and Democracy. Oxford: Oxford University Press.
Lekka-Kowalik, A. (2024). Nauka a społeczeństwo. Paradygmat personalistyczny. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Merton, R.K. (1982). Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Przeł. E. Morawska & J. Wertenstein-Żuławski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Stehr, N. (2022). Knowledge Capitalism. New York–London: Routledge [nowe, przepracowane wydanie klasycznej pracy z 1994, Knowledge societies, London: SAGE].
Turner S.P. (2014). The Politics of Expertise. London: Routledge.
Turner S.P., & Chubin D.E. (2020). The Changing Temptations of Science. Science. The Endless Frontier At 75. Issues in Science and Technology, 36(3), 40–45. [Polski przekład: Turner, S.P., & Chubin, D.E. (2020). Zniewalające pokusy nauki. Przeł. R.P. Wierzchosławski. Zagadnienia Naukoznawstwa, 1(223), 79–96].
Wierzchosławski, R.P. (2016). Rola nauki w demokracji liberalnej. Subiektywny przegląd zagadnień. Zagadnienia Naukoznawstwa, 1(207), 63–86.
Wierzchosławski, R.P. (2017). Naukowcy w roli ekspertów. O pewnych problemach (re-)prezentacji prawdy w polityce. Zagadnienia Naukoznawstwa, 2(212), 207–231.
Wierzchosławski, R.P. (2021). Funkcjonowanie nauki poza akademią – nauka protestancka, modernizm wyboru i wiedza ekspercka. Filozofia i Nauka, Studia filozoficzne i interdyscyplinarne. T. 9. Cz. 1, 49–66.
Ziman, J. (2000). Real Science. What It Is, and What It Means. Cambridge: Cambridge University Press.
