Koncepcje uniwersytetu
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Idea uniwersytetu ma swój początek w średniowieczu, wtedy też uzyskała pierwsze realizacje. Jako instytucja nauki i szkolnictwa wyższego o szczególnym znaczeniu została ukształtowana w nowożytności. Współcześnie uniwersytet jest rozumiany jak autonomiczna instytucja naukowa i edukacyjna, ciesząca się wolnością badań i nauczania, której celem jest poszukiwanie prawdy, kształcenie naukowego myślenia oraz wpływ na rozwój społeczno-gospodarczy i kulturowo-cywilizacyjny.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Czasami uważa się Akademię Platońską za pierwszą instytucję akademicką. Jednak dopiero w średniowieczu powstały instytucje, które stoją u początków zachodniego szkolnictwa wyższego. W haśle omówiono krótko koncepcje uniwersytetów średniowiecznych, uniwersytetów szkockich, federacyjny model uniwersytetu Londyńskiego, ideę uniwersytetu otwartego, francuski system edukacji wyższej, ideę uniwersytetu typu Humboldtowskiego, a także koncepcje rozwijane w USA oraz nowsze koncepcje, takie jak uniwersytet przedsiębiorczy czy uniwersytet trzeciej generacji.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Uniwersytety są obecnie konfrontowane z trudnymi wyzwaniami cywilizacyjnymi i kulturowymi. Na przełomie XX i XXI wieku wielu autorów wskazywało na zagrożenia i niebezpieczeństwa dla idei uniwersytetu. Istotnym problemem jest obrona idei uniwersytetu zarówno przed siłami dośrodkowymi, jak odśrodkowymi.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Współczesne społeczeństwa są charakteryzowane czasem jako „społeczeństwa wiedzy” stawiające na „gospodarkę opartą na wiedzy”, w których uczelnie wyższe mają duże znaczenie społeczne i gospodarcze, docenia się ich role w życiu publicznym, w skali regionalnej, krajowej i globalnej.
Downloads
Bibliografia
Amsterdamski, S. (1994). Nauka a wartości. W: S. Amsterdamski, Tertium non datur? Szkice i polemiki (s. 129–146). Warszawa: PWN.
Daniel-Gittens, K. (2016). Open University model. W: S.L. Danver (Red.), The SAGE Encyclopedia of online education (s. 883–886). Thousand Oaks CA: SAGE Publications.
Garbowski, C., Gutowski, P., Kijewska, A. (2005). Catholic universities in the new Europe. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Guri-Rosenblit, S. (2006). Wielość idei „uniwersytetu”. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 35(3), 31–50.
Humboldt, W. von. (1989). Organizacja instytucji naukowych. Przeł. B. Andrzejewski. W: B. Andrzejewski, Wilhelm von Humboldt (s. 240–250). Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kerr, C. (2001). The uses of the university. Cambridge: Harvard University Press.
Kwiek, M. (2010). Transformacje uniwersytetu. Zmiany instytucjonalne i ewolucje polityki edukacyjnej w Europie. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Magna Charta Universitatum (Bolonia, 18 września 1988). Pobrano z: https://www.magna-charta.org/magna-charta-universitatum/mcu-1988 (dostęp: 15.06.2025).
Majeran, R. (2011). Organizacja i historia szkolnictwa wyższego. W: P. Kawalec, P. Lipski, & R. Wodzisz (Red.), Podstawy naukoznawstwa, t. 1 (s. 268–272). Lublin: Wydawnictwo KUL.
Mittelstrass, J. (2010). The future of the university. European Review, 18, Suppl. 1, 181–189.
Poznański, J. (2020). Historyczne i współczesne koncepcje uniwersytetu a ideał uniwersytetu w ujęciu Jana Pawła II. W: Z. Zarębianka (Red.). Uniwersytet wobec uniwersum (s. 45–61). Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII.
Sztompka, P. (2014). Po Kongresie Kultury Akademickiej. Nauka, 2, 19–25.
Twardowski, K., Kuliniak, R., Leszczyna, D., Pandura, M., & Ratajczak, Ł. (2018). Wykłady o idei uniwersytetu. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Wittrock, B. (2014). Nowoczesny uniwersytet w perspektywie historycznej – rozważania o trzech transformacjach. Nauka, 2, 7–18.
Zioło, K., & Sieniewska, B. (2009). Modele uniwersytetu w XXI wieku. W: P. Kawalec & P. Lipski (Red.), Kadry i infrastruktura nowoczesnej nauki: teoria i praktyka, t. 2 (s. 137–147). Lublin: Wydawnictwo Lubelskiej Szkoły Biznesu.
