Odpowiedzialność prawna medyków
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Odpowiedzialność jest zagadnieniem etycznym i prawnym. Na potrzeby niniejszego opracowania można ją sprowadzić do konieczności poniesienia przewidzianych prawem ujemnych konsekwencji zdarzeń podlegających ujemnej kwalifikacji normatywnej. W odniesieniu do przedstawicieli zawodów medycznych odpowiedzialność dotyczy przede wszystkim zachowań, które podjęte w celu ratowania życia lub zdrowia, oceniane ex post stają się atakiem na te dobra.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Początkowo odpowiedzialność prawna miała charakter represyjny, była nieograniczona i zaspokajała pierwotną żądzę zemsty. W miarę rozwoju cywilizacyjnego funkcje odpowiedzialności zaczęły się różnicować. Z odpowiedzialności karnej wyodrębniła się odpowiedzialność cywilna. Sama odpowiedzialność karna również przeszła ewolucję – uregulowano jej zasady i wprowadzono granice prawa karania.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Współcześnie zwraca się uwagę na to, że odpowiedzialność prawna przedstawicieli zawodów medycznych za tzw. błędy medyczne jest retrospektywna i ukierunkowana na poszukiwanie winnych (blame culture). Coraz częściej podważa się skuteczność tak ukształtowanej odpowiedzialności.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Doświadczenie pokazuje, że widmo zindywidualizowanej odpowiedzialności nie wpływa znacząco na poprawę funkcjonowania całego systemu opieki zdrowotnej. Rozwiązaniem może być przemodelowanie naszego sposobu myślenia o odpowiedzialności, tak żeby w przypadku błędów popełnianych przez profesjonalistów ukierunkować ją na wywoływanie pozytywnych skutków w przyszłości (just culture). Zmiana ta może jednak nastąpić tylko stopniowo.
Downloads
Bibliografia
Apel nr 3/23/IX Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 15 grudnia 2023 r. w sprawie odpowiedzialności karnej w ochronie zdrowia. Pobrano z: https://nil.org.pl/aktualnosci/8321-apel-do-mz-i-ms-w-sprawie-odpowiedzialnosci-karnej-w-ochronie-zdrowia (dostęp: 14.03.2025).
Bach-Golecka, D. (2021). Compensation Schemes and Extra-Judicial Solutions in Case of Medical Malpractice. A Commentary on Contemporary Arrangements. W: D. Bach-Golecka (red.), Compensation Schemes for Damages Caused by Healthcare and Alternatives to Court Proceedings. Comparative Law Perspectives (s. 1–39). Cham: Springer Nature Switzerland.
Barczak-Oplustil, A., & Sroka, T. (2023). Odpowiedzialność publicznoprawna w prawie medycznym. W: A. Barczak-Oplustil & T. Sroka (red.), System Prawa Medycznego. T. 6: Odpowiedzialność publicznoprawna (s. 3–36). Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Bączyk-Rozwadowska, K. (2015), Koncepcja no fault compensation a polski system kompensacji szkód doznanych w następstwie zdarzeń medycznych. W: A. Olejniczak, J. Haberko, A. Pyrzyńska, & D. Sokołowska (red.), Współczesne problemy prawa zobowiązań (s. 68–94). Warszawa: Wolters Kluwer.
Dekker, S. (2012). Just culture. Balancing Safety and Accountability. Boca Raton: CRC Press.
Galewicz, W. (2019). Odpowiedzialność i sprawiedliwość w etyce Arystotelesa. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.
Grzybowski, S. (1969). Odpowiedzialność cywilna lekarza. W: S. Grzybowski (red.), Odpowiedzialność cywilna za wyrządzenie szkody (Zagadnienia wybrane) (s. 123–162). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Honoré, T. (1995). The Morality of Tort Law – Questions and Answers. W: D.G. Owen (red.), Philosophical Foundations of Tort Law. Oxford: Oxford University Press.
Nesterowicz, M. (1972). Kontraktowa i deliktowa odpowiedzialność lekarza za zabieg leczniczy. Warszawa–Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Raport Najwyższej Izby Kontroli o pozasądowym dochodzeniu roszczeń przez pacjentów (2018). Pobrano z: https://www.nik.gov.pl/plik/id,18515,vp,21114.pdf (dostęp: 14.03.2025).
Sroka, T. (2023). Zagadnienia podstawowe dotyczące odpowiedzialności karnej w prawie medycznym. W: A. Barczak‑Oplustil & T. Sroka (red.), System Prawa Medycznego. T. 6: Odpowiedzialność publicznoprawna (s. 245–361). Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Uzasadnienie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw (2023), IX kadencja, druk nr 3259. Pobrano z: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/druk.xsp?nr=3259 (dostęp: 14.03.2025 r.).
Warkałło, W. (1972). Odpowiedzialność odszkodowawcza. Funkcje, rodzaje, granice. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wilejczyk, M. (2021). Teorie prawa deliktów. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Wyrok ETPCz z 19.12.2017 r. w sprawie Lopes de Sousa Fernandes p. Portugalii, skarga nr 56080/13, CE:ECHR:2017:1219JUD005 608013.
