Inżynieria genetyczna – wybrane aspekty etyczne biotechnologii medycznej
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Inżynieria genetyczna to wykorzystanie technik biologii molekularnej do świadomej i celowej, bezpośredniej ingerencji w materiale genetycznym organizmów lub wirusów.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Początek inżynierii genetycznej to uzyskanie zmodyfikowanych bakterii produkujących ludzką insulinę. Rozwój zastosowań biologii molekularnej umożliwił opracowanie wielu leków biologicznych, w tym wprowadzenie terapii genowej, uzyskanie zmodyfikowanych genetycznie organizmów roślinnych i zwierzęcych.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Zastosowania inżynierii genetycznej są niezwykle szerokie i obejmują liczne obszary ludzkiej aktywności, w tym w szczególności produkcję żywności, ochronę zdrowia, przemysł farmaceutyczny. W rozdziale najwięcej uwagi poświęcono możliwościom inżynierii genetycznej w biotechnologii medycznej. Rozważania dotyczą zastosowań diagnostycznych, szczepionek, terapii chorób oraz możliwości i ryzyk związanych z nowoczesnymi technikami edycji genów.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Osiągnięcia nauki, w tym inżynieria genetyczna, mogą i powinny być wykorzystywane dla dobra ludzi. Bez wątpienia istnieją badania i zastosowania wzbudzające dyskusję, ale standardy etyczne nie powinny być tworzone na podstawie przesłanek ideologicznych. Dopuszczalność badań naukowych i zastosowań powinna wynikać z merytorycznej wiedzy z zakresu biologii molekularnej, genetyki i medycyny, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjentów. Zastrzeżenia natury religijnej nie mogą decydować o rozwoju badań naukowych.
Downloads
Bibliografia
Bal, J. i in. (2023). XII. Leczenie – praktyka i nadzieje [dział książki]. W: J. Bal (red.), Genetyka medyczna (s. 409–456). Warszawa: PWN.
Carmi, S., Greely, H.T., Mitchel, K.J. (2025). Embryo editing for disease is unsafe and unproven. Nature, 637, 554–556.
Cobb, M. (2025). Money and murder: the dark side of Asilomar. Nature, 638, 603–606.
Kimmelman, J. (2008). The ethics of human gene transfer. Nature Reviews Genetics, 9, 239–244.
Dulak, J. (2009). Czy powinniśmy obawiać się terapii genowej. W: W. Galewicz (red.), Etyczne i prawne granice badań naukowych (s. 51–58). Kraków: Universitas – Diametros.
Dulak, J. (2020). Światopogląd naukowy biotechnologa. Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój, XXIX, 27–38.
Dulak, J. (2021). Gene therapy. The legacy of Wacław Szybalski. Acta Biochimica Polonica, 68(3), 359–375. DOI: 10.18388/abp.2020_5805
Greely, H.T. (2021). CRISPR People. The science and ethics of editing humans. Cambridge: The MIT Press.
Hurlbut, J.B. (2025). Taking responsibility: Asilomar and its legacy. Science, 387, 468–472.
Jolly, H., Aartsma-Rus, A., Bertini, E., De Waele, L., Haberlova, J., Klein, A., Niks, E., & Servais, L. (2025). Gene therapy approval for Duchenne muscular dystrophy: a European perspective. Lancet, 405(10489): 1572–1573.
Piotrowski, R. (2021). Nowa regulacja przerywania ciąży w świetle Konstytucji. Państwo i Prawo, 8, 62–80.
Steinbock, B., & Menzel, P.T. (2024). Bioetyka. Wszystko, co warto o niej wiedzieć. Przeł. Z.B. Piętak & J. Zawiła-Niedźwiecki. Warszawa: PWN.
The Human Genome Project. Pobrano z: https://www.genome.gov/human-genome-project (dostęp: 05.06.2025).
Trent, R.J. (2012). DNA Genetic testing. W: Molecular medicine. Genomics to personalized healthcare (s. 81–116). Amsterdam: Academic Press.
Watson, J., Berry, A., & Davies, K. (2018). DNA – historia rewolucji genetycznej. Stare Groszki: Wydawnictwo CiS.
