Komórki macierzyste – aspekty etyczne badań i zastosowań
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Komórki macierzyste to niezróżnicowane komórki zdolne do samoodnowy i w określonych warunkach różnicujące do komórek wyspecjalizowanych, budujących narządy. Podstawową cechą komórek macierzystych jest ich zdolność do regeneracji tkanek poprzez odtwarzanie komórek, które obumarły.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: W rozdziale przedstawiono rodzaje komórek macierzystych, zarówno mających potencjał różnicowania do większości komórek organizmu (zarodkowe komórki macierzyste, indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste), jak i komórek macierzystych dorosłego organizmu o ograniczonym potencjale różnicowania.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Z powodu niezrozumienia właściwości komórek macierzystych, a także z przyczyn pozanaukowych oczekiwania wobec terapii komórkowych bywają przesadzone, co prowadzi do nieuzasadnionych i potencjalnie niebezpiecznych zabiegów. W rozdziale omówiono problem nieuprawnionych interwencji komórkowych oraz możliwości związane z badaniami i zastosowaniami komórek macierzystych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Zastosowania komórek macierzystych, w szczególności zarodkowych, wywołują kontrowersje etyczne. Przede wszystkim wynikają one z traktowania przez niektórych ludzkiej zygoty oraz kolejnych stadiów rozwojowych zarodka jako pełnoprawnych istot ludzkich, co może ograniczać możliwość badań naukowych i opracowanie terapii. Analizy przedstawione w tym rozdziale wskazują na podstawowe znaczenie aspektów merytorycznych, uwzględniających mechanizmy biologiczne i bezpieczeństwo stosowanych procedur. To one powinny być kluczowe i rozstrzygające dla zastosowania komórek macierzystych w badaniach naukowych i medycynie.
Downloads
Bibliografia
Abbott, A. (2025). The age of stem-cell therapy. Nature, 637, 18–20.
Adashi, E.Y., Hayashi, K., & Cohen, I.G. (2024). Ethical and legal challenges in assisted same-sex conception through in vitro gamateogenesis. Nature Medicine, 30, 322–323.
Bianco, P., Cao, X., Frenette, P.S. i in. (2013). The meaning, the sense and the significance: translating the science of mesenchymal stem cells into medicine. Nature Medicine, 19(1), 35–42.
Dulak, J. (2020). Komórki macierzyste: zastosowania, perspektywy, nieporozumienia. Nauka, 1, 99–123. DOI: 10.24425/nauka.2020.132624
Dulak, J., & Pecyna, M. (2023). Unproven cell interventions in Poland and the exploitation of European Union law on advanced therapy medicinal products. Stem Cell Reports, 18(8), 1610–1620. DOI: 10.1016/j.stemcr.2023.05.017
Greely, H.T., & Farahany, N.A. (2021). Advancing the ethical dialogue about monkey/human chimeric embryos. Cell, 184, 1962–1963.
Kirkeby, A, Main, H., & Carpenter, M. (2025). Pluripotent stem-cell-derived therapies in clinical trials: A 2025 update. Cell Stem Cell, 32, 10–37.
Lovell-Badge, R., Anthony, E., Barker, R.A. i in. (2021). ISSCR Guidelines for Stem Cell Research and Clinical Translation: The 2021 update. Stem Cell Reports, 16(6), 1398–1408. DOI: 10.1016/j.stemcr.2021.05.012
Łoboda, A., Dulak, J. (2023). Techniki inżynierii genetycznej w terapii genowej, medycynie regeneracyjnej i transplantacyjnej. W: J. Bal (red.), Genetyka medyczna (s. 409–431). Warszawa: PWN.
Morris, N. (2023). Stem cells model a two-week-old human embryo. Nature, 622, 469–470.
Pecyna, M., Dulak, J. (2022). Pojęcie produktu leczniczego terapii zaawansowanej – wyjątku szpitalnego w prawie unijnym a regulacja prawa polskiego na przykładzie terapii z wykorzystaniem komórek macierzystych. Europejski Przegląd Sądowy, 11(206), 12–20.
Rotkiewicz, M., & Walewski, P. (2019, 11 grudnia). Śledztwo „Polityki”. Złudne terapie komórkami macierzystymi. Pobrano z: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1935142,1,sledztwo-polityki-zludne-terapie-komorkami-macierzystymi.read (dostęp: 05.06.2025).
Sipp, D., Robey, P.G., & Turner, L. (2018). Clear up this stem-cell mess. Nature, 561, 455–457.
Slack, J. (2017). Komórki macierzyste. Krótkie wprowadzenie. Przeł. J. Błasiak & P. Tokarz. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Steinbock, B., & Menzel, P.T. (2024). Bioetyka. Wszystko, co warto o niej wiedzieć. Przeł. Z.B. Piętak & J. Zawiła-Niedźwiecki. Warszawa: PWN.
