Zmiana sytuacji zdrowotnej w Polsce w początkach XXI wieku
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Celem opracowania jest przedstawienie wyzwań w obszarze sytuacji zdrowotnej ludności Polski na początku XXI wieku na podstawie danych statystycznych i badań populacyjnych.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Po kryzysie zdrowotnym lat 70. i 80. XX wieku nastąpiła poprawa stanu zdrowia społeczeństwa, jednak po 2014 roku tempo tych zmian uległo spowolnieniu.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Poziom obciążenia chorobami przewlekłymi w Polsce jest wyższy niż w krajach zachodniej UE. Nadal główne przyczyny zgonów w Polsce to choroby układu krążenia i nowotwory, dla których ryzyko względem średniej UE jest wysokie. Dodatkowo postępujące starzenie się społeczeństwa będzie sprzyjać wzrostowi zachorowalności na choroby przewlekłe.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Mimo niektórych niekorzystnych trendów analizy epidemiologiczne wskazują, że odpowiednie działania profilaktyczne – skoncentrowane na eliminowaniu kluczowych czynników ryzyka i prowadzeniu wielosektorowej polityki na rzecz zdrowia – mogą przyczynić się do poprawy zdrowia publicznego i przyspieszenia pozytywnych zmian w sytuacji zdrowotnej.
Downloads
Bibliografia
Bandosz, P., O’Flaherty, M., Drygas, W., Rutkowski, M., Koziarek, J., Wyrzykowski, B., Bennett, K., Zdrojewski, T., & Capewell, S. (2012). Decline in mortality from coronary heart disease in Poland after socioeconomic transformation. Modelling study. BMJ, 344, d8136. DOI: 10.1136/bmj.d8136
Bobak, M. (1999). Health and Mortality Trends in Countries with Economies in Transition. W: Health and Mortality – Issues of Global Concern (s. 203–226). Proceedings of the Symposium on Health and Mortality. Brussels 19–22 November 1997. New York: Population Division United Nations.
Didkowska, J., Wojciechowska, U., & Zatoński, W. (2009). Prognozy zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe w Polsce do 2025. Warszawa: Centrum Onkologii Instytut im Marii Curie-Skłodowskiej, Krajowy Rejestr Nowotworów. Pobrano z: https://onkologia.org.pl/sites/default/files/publications/2022-05/Prognozy_2025.pdf (dostęp: 03.03.2025).
Goryński, P., & Wojtyniak, B. (2007). Sytuacja zdrowotna ludności Polski i Narodowy Program Zdrowia 2006–2015. Reumatologia, 45/1 (supl. 1), 5–17.
Janik-Koncewicz, K. (2024). Exposure of the Polish population to alcohol. Alcohol-related health harm, its causes and possible solutions. Journal of Health Inequalities, 10(2), 138–139. DOI: 10.5114/jhi.2024.145099
Jankowski, M., Ostrowska, A., Sierpiński, R., Skowron, A., Sytnik-Czetwertyński, J., Giermaziak, W., Gujski, M., Wierzba, W., & Pinkas, J. (2022). The Prevalence of Tobacco, Heated Tobacco, and E-Cigarette Use in Poland: A 2022 Web-Based Cross-Sectional Survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(8), 4904. DOI: 10.3390/ijerph1908490
Lobstein, T., Jackson-Leach, R., Powis, J., Brinsden, H., & Gray, M. (2023). World Obesity Atlas 2023. World Obesity Federation.
Murray, C.M., & Lopez, A.D. (1996). The global burden of disease. A comprehensive assessment of mortality and disability from diseases, injuries, and risk factors in 1990 and projected to 2020. Boston: Harvard University Press.
Olshansky, S.J., & Ault, A.B. (1986). The fourth stage of the epidemiologic transition: the age of delayed degenerative diseases. The Milbank Quarterly, 64(3), 355–391.
Omran, A.R. (1971). The epidemiologic transition. A theory of the epidemiology of population change. The Milbank Memorial Fund Quarterly, 49(4), 509–538.
Poznańska, A., Rabczenko, D., & Wojtynik, B. (2022). Rozpowszechnienie behawioralnych czynników ryzyka zdrowotnego i jego zmiany w okresie pandemii COVID-19. W: B. Wojtyniak & P. Goryński (Red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania (s. 497–513). Kraków: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
WHO (2024). Prevalence of tobacco and e-cigarette use by young people in the WHO European Region. World Health Organization.
Wojtyniak, B., & Stokwiszewski, J. (2015). Trendy czasowe umieralności ogółem oraz z powodu głównych grup przyczyn: chorób układu krążenia nowotworów złośliwych oraz przyczyn zewnętrznych w Polsce na tle sytuacji w krajach UE15. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 13(4), 316–327. DOI: 10.4467/20842627OZ.15.033.5460
Wojtyniak, B., Goryński, P., & Moskalewicz, B. (Red.). (2012). Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania. Kraków: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny.
Wróblewska, W. (2009). Teoria przejścia epidemiologicznego oraz fakty na przełomie wieków w Polsce. Studia Demograficzne, 1(155), 110–159.
Zatoński, W. A., & Zatoński, M. (2016). Democracy is healthier – health in Poland in the late 1980s and 1990s. Journal of Health Inequalities, 2(1), 17–24. DOI: 10.5114/jhi.2016.61414
Zatoński, W., Przewoźniak, K., Sulkowska, U., Mańczuk, M., & Gumkowski, J. (2009). Palenie tytoniu w populacji mężczyzn i kobiet w Polsce w latach 1974–2004. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 7(2), 4–11.
