Antropologia nauki
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
Definicja pojęcia
Antropologia nauki bada naukę w kontekście zjawisk kulturowych i społecznych, biologicznych, kognitywnych, archeologicznych, geologicznych, klimatycznych, lingwistycznych, technologicznych oraz ich zintegrowanych form. Analizuje, jak praktyki naukowe, instytucje i systemy wiedzy naukowej są kształtowane przez te konteksty, bada wpływ wiedzy naukowej na społeczeństwo, typy wiedzy oraz ich społeczną konstrukcję, obiektywność i kulturę naukową.
Historia
- Malinowski zapoczątkował systematyczną refleksję antropologiczną nad nauką. skutkiem czego powstała etnonauka – badania lokalnych systemów wiedzy o świecie w ich oryginalnych kontekstach i językach. Od lat 1970. prowadzone są badania etnograficzne w laboratoriach, analizowane procesy powstawania wiedzy naukowej w kategoriach (społecznej) konstrukcji faktów naukowych. Nowym kierunkiem jest nurt badań nad komplementarnością nauki zachodniej i wiedzy rdzennej, tradycyjną wiedzą ekologiczną i modelami zarządzania środowiskiem naturalnym.
Ujęcie problemowe
Antropologowie zajmują się procesami wytwarzania nauki, także pozainstytucjonalnymi, recepcją praktyk naukowych, rolą i kulturą naukowców, analizują wpływ wiedzy naukowej na różne sfery życia, niekiedy kwestionując obiektywność faktów naukowych oraz autonomiczny i uniwersalny status nauki, skłaniając się ku ich społecznej konstrukcji jako politycznego i ekonomicznego kreowania świata. Antropologowie analizują społeczne i kulturowe założenia nauki, lokalne systemy wiedzy o świecie oraz interakcje etnonauki z nauką „kosmopolityczną”. Omówione są wybrane subdyscypliny antropologii nauki.
Refleksja systematyczna z wnioskami i rekomendacjami
Antropologia, dekonstruując z perspektywy międzykulturowej i postkolonialnej zachodnie wyobrażenia o nauce jako uniwersalnym i obiektywnym modelu wiedzy, dowartościowuje inne modele wiedzy, szczególnie społeczności rdzennych oraz ujęcia holistyczne.
Downloads
Bibliografia
Barnes, B., Bloor, D., & Henry, J. (1996). Scientific Knowledge. A Social Analysis. Chicago: University of Chicago Press.
Buchowski, M. (2019). Twilight Zone Anthropology. The Voices from Poland. Canon Pyon: Sean Kingston Publishing.
Fleck, L. (1986). Powstanie i rozwój faktu naukowego. Wprowadzenie do nauki o stylu myślowym i kolektywie myślowym. Przeł. M. Tuszkiewicz. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Gell, A. (1998). Art and Agency. An Anthropological Theory. Oxford: Clarendon Press.
González, R.J. (2001). Zapotec Science. Farming and Food in the Northern Sierra of Oaxaca. Austin: University of Texas Press.
Gusterson, H. (2016). Drone: Remote Control Warfare. Cambridge: MIT Press.
Hałas, E. (2005). Klasyczna socjologia kulturowa. Nowe odczytanie spuścizny Floriana Znanieckiego. Studia Socjologiczne, 178(3), 5–34.
Helmreich, S. (2014). After Culture. Reflections on the Apparition of Anthropology in Artificial Life, a Science of Simulation. Cultural Anthropology, 16(4), 612–627.
Hirsch, E. (2022). Ancestral Presence (The Anthropology of History). London: Routledge.
Ingold, T. (Red.). (1994). Companion Encyclopedia of Anthropology. London–New York: Routledge.
Kawalec, A. (2016). Osoba i Nexus. Alfreda Gella antropologiczna teoria sztuki. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Latour, B., & Woolgar, S. (2020). Życie laboratoryjne. Konstruowanie faktów naukowych. Przeł. A. Zabielski i in. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Ludwig, D. i in. (2024). Transdisciplinary Philosophy of Science. Meeting the Challenge of Indigenous Expertise. Philosophy of Science, 91, 1221–1231.
Malinowski, B. (1990). Mit, magia, religia. Przeł. B. Leś & D. Praszałowicz. Dzieła [Bronisław Malinowski]. T. 7. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Montoya, M. (2011). Making the Mexican Diabetic. Race, Science, and the Genetics of Inequality. Berkeley: University of California Press.
Nader, L. (Red.). (1996). Naked Science. Anthropological Inquiry into Boundaries, Power, and Knowledge. London: Routledge.
Płonka-Syroka, B., & Kaźmierczak, A. (Red.). (2011). Nauka w kontekście wzorców kultury. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Rabinow, P. (1996). Essays on the Anthropology of Reason. Princeton: Princeton University Press.
Traweek, S. (1988). Beamtimes and Lifetimes. The World of High Energy Physicists. Cambridge: Harvard University Press.
Turner, S.P., & Risjord, M.W. (Red.). (2007). Philosophy of Anthropology and Sociology. Amsterdam: Elsevier/North Holland.
Weber, G.W., & Bookstein, F.L. (2017). Virtual Anthropology. A Guide to a New Interdisciplinary Field. Wien: Springer.
Znaniecki, F. (1992). Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój. Przeł. J. Szacki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
