Teoria komunikacji jako pole badawcze: siedem tradycji według Craiga
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: W artykule zaprezentowano siedem definicji komunikacji, które zostały wypracowane przez różne tradycje badawcze oraz wymienione i scharakteryzowane przez Roberta T. Craiga.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Historyczny przegląd siedmiu teorii pokazuje, że komunikacja – w zależności od podjętych problemów oraz metodologii – ujmowana jest jako sztuka perswazji (t. retoryczna), mediacja za pomocą znaków (t. semiotyczna), dialog (t. fenomenologiczna), przepływ informacji (t. cybernetyczna), interakcja (t. socjopsychologiczna), (re)produkcja porządku społecznego (t. socjokulturowa), narzędzie władzy i ideologii (t. krytyczna).
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Hipoteza brzmi: Teoria komunikacji to interdyscyplinarne pole badawcze zajmujące się różnorodnymi aspektami komunikowania. Różne ujęcia komunikacji wynikają z odmiennego podejścia do analizy komunikacji i z postrzegania jej przez pryzmat specyficznych problemów oraz metodologii.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Teoria komunikacji jako pole badawcze dynamicznie się rozwija, a siedem tradycji wyodrębnionych przez Craiga pozostaje istotnym narzędziem analizy komunikacyjnej rzeczywistości. Nowe technologie, zmieniające się modele komunikacyjne oraz wyzwania związane z dezinformacją i postprawdą sprawiają, że badania nad komunikacją ewoluują, integrując różne tradycje teoretyczne w celu lepszego zrozumienia współczesnych procesów komunikacyjnych. Wydzielone przez Craiga tradycje przenikają się, ponieważ współczesne problemy badawcze wymagają podejścia interdyscyplinarnego.
Downloads
Bibliografia
Barański, J. (2007). Świat rzeczy. Zarys antropologiczny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Barker, C. (2005). Studia kulturowe. Teoria i praktyka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bondanella, P.E. (1997). Umberto Eco. Semiotyka, literatura, kultura masowa. Przeł. M.P. Markowski. Kraków: Znak.
Bonini, T., & Treré, E. (2023). Algorithms of Resistance. The Everyday Fight against Platform Power. Cambridge: MIT Press.
Bralczyk, J. (1986). O języku polskiej propagandy politycznej lat siedemdziesiątych. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych RSW „Prasa – Książka – Ruch”.
Bralczyk, J. (2004). Język na sprzedaż. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Budzyńska-Daca, A. (2015). Retoryka debaty. Polskie wielkie debaty przedwyborcze 1995–2010. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Burszta, W.J. (2007). Wstęp do wydania polskiego. Yves Winkin – badać szmery społeczeństwa. W: Y. Winkin, Antropologia komunikacji. Od teorii do badań terenowych (s. 7–14). Przeł. A. Karpowicz. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Carey, J.W. (1983). Technology and ideology: The case of the Telegraph. Prospects, 8, 303–325.
Couldry, N., & Hepp, A. (2013). Conceptualizing Mediatization: Contexts, Traditions, Arguments. Communication Theory, 23(3), 191–202.
Drożdż, M. (2019). Odnaleźć się w mediosferze. Kraków: Petrus.
Esser, F., & Umbricht, A. (2014). The Evolution of Objective and Interpretative Journalism in the Western Press. Comparing Six News Systems since the 1960s. Journalism & Mass Communication Quarterly, 91(2), 229–249. DOI: 10.1177/1077699014527459
Gillespie, T. (2018). Custodians of the Internet. Platforms, Content Moderation, and the Hidden Decisions That Shape Social Media. New Haven: Yale University Press. DOI: 10.12987/9780300235029
Goban-Klas, T. (2002). Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu. Warszawa–Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hendrykowski, M. (2014). Semiotyka twarzy. Prolegomena. Przegląd Kulturoznawczy, 2(20), 200–213. DOI: 10.4467/20843860PK.13.017. 2866
Hendrykowski, M. (2017). Semiotyka twarzy. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Hepp, A. (2012). Mediatization and the ‘molding force’ of the media. Communications, 37(1), 1–24. DOI: 10.1515/commun-2012-0001
Hepp, A., Hjarvard, S., & Lundby, K. (2015). Mediatization: Theorizing the Interplay between Media, Culture and Society. Media Culture & Society, 37(2), 314–324. DOI: 10.1177/0163443715573835
Hjarvard, J. (2013). The Mediatization of Culture and Society. London: Routledge.
Kampka, A. (2020). Wizualna analiza dyskursu na Instagramie – możliwości i ograniczenia. Przegląd Socjologii Jakościowej, 16(4), 86–103. DOI: 10.18778/1733-8069.16.4.05
Kiełbiewska, A.M. (2018). Retoryka „czarnego marszu” na materiale haseł prezentowanych w przestrzeni publicznej. Res Rhetorica, 5(3), 1–21. DOI: 10.29107/rr2018.3.1
Kulczycki, E. (2012). Teoretyzowanie komunikacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe IF UAM.
Lewiński, P.H. (2008). Retoryka reklamy. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Lichański, J.Z. (2000). Retoryka. Od renesansu do współczesności – tradycja i innowacja. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Lichański, J.Z. (2003). Uwieść słowem, czyli retoryka stosowana. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Lisowska-Magdziarz, M. (2019). Znaki na uwięzi. Od semiologii do semiotyki mediów. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Livingstone, S. (2007). On the material and the symbolic: Silverstone’s double articulation of research traditions in new media studies. New Media & Society, 9(1), 16–24. DOI: 10.1177/1461444807075200
Lyon, D. (2001). Surveillance society. Monitoring everyday life. Philadelphia: Open University Press.
Lyon, D. (2018). The Culture of Surveillance. Communication, 37(1). DOI: 10.4000/communication.11962
Maćkiewicz, J. (2018). Więcej niż tysiąc słów. Perswazyjne działanie zdjęć prasowych. Media Biznes Kultura, 1(4), 25–34.
Mattoni, A. (2012). Media Practices and Protest Politics. How precarious workers mobilise. London: Routledge.
Mazur, M. (1966). Cybernetyczna teoria układów samodzielnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Mazur, M. (1970). Jakościowa teoria informacji. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne.
McLuhan, M. (1964). Understanding Media. The Extensions of Man. New York: McGraw-Hill.
Meikle, G. (ed.) (2020). The Routledge Companion to Media and Activism. New York: Routledge.
Migasiński, J., & Pokropski, M. (2017). Główne problemy współczesnej fenomenologii. Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
Mrozowski, M. (2001). Media masowe. Władza rozrywka i biznes. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Aspra.
Nowak, J. (2017). Polityki sieciowej popkultury. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Nowak-Teter, E. (2023). Opinia publiczna online. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Pelc, J. (1982). Wstęp do semiotyki. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Rusinek, M. (2003). Między retoryką a retorycznością. Kraków: Universitas.
Rusinek, M. (2024). Retoryka obrazu. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Rusinek, M., & Załazińska, A. (2005). Retoryka podręczna, czyli jak wnikliwie słuchać i przekonująco mówić. Kraków: Znak.
Silverstone, R. (1994). Television and Everyday Life. London: Routledge.
Skowronek, B. (2018). Technologia. Multimodalność. Komunikacja. Nowe wyzwania dla mediolingwistyki. W: I. Hofman & D. Kępa-Figura (red.), Współczesne media. Media multimodalne. T. 1: Zagadnienia ogólne i teoretyczne. Multimodalność mediów drukowanych (s. 11–19). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Szczęsna, E. (2019). Poetyka mediów (polisemiotyczność, digitalizacja, reklama). Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Szostak, W. (1978). Cybernetyka społeczna. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Tischner, J. (1981). Polski kształt dialogu. Kraków: Znak.
Tischner, J. (1990). Filozofia dramatu. Paris: Éd. du Dialogue.
Tischner, J. (1998). Spór o istnienie człowieka. Kraków: Znak.
Treré, E. (2018). The Sublime of Digital Activism. Hybrid Media Ecologies and the New Grammar of Protest. Journalism & Communication Monographs, 20(2), 137–148. DOI: 10.1177/1522637918770435
Walery, P. (1970). Retoryka dziennikarska. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych.
Walery, P. (2002). Nowa retoryka dziennikarska. Kraków: Universitas.
Wójcicka, M. (2019). Mem internetowy jako multimodalny gatunek pamięci zbiorowej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Wójcicka, M. (2023). Medialne dyskursy (nie)pamięci zbiorowej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Załazińska, A. (2006). Niewerbalna struktura dialogu. Kraków: Universitas.
