Biopolityka a bioetyka
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Wobec różnicowania się stanowisk etycznych dotyczących także kwestii początków i kresu życia, nie tylko ludzkiego, wzmaga się pojmowanie polityki nie jako poszukiwania dobra wspólnego, ale jako zmagań o dominację. Prawo ustanawiane przez konkurujące ugrupowania polityczne wskazuje także aktualne (a zmienne) granice rozstrzygnięć bioetycznych.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Ujęcia biopolityczne kształtowane są na bazie dwóch głównych podejść (samych w sobie niejednorodnych): liberalnego i „demokratycznego”, kładącego akcent na pozycję (i prawa) jednostki albo korzyści (mierzone różnie) dla wspólnoty politycznej.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: W nowożytnym ujęciu rządzący ustanawiali normy prawne, korzystając z udzielonej im legitymacji. Obecnie znać, że ustalanie reguł określających warunki życia należy także do ekspertów wpływających na prawodawców. Głosy ich i wsłuchujących się w ich racje wyborców wpływają na kształt biopolityk odzwierciedlanych w przepisach prawnych.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Warunki życia akceptowane przez polityków pozostających pod wpływem ekspertów, powodujących się jednak głównie zmiennymi i różnorodnymi opiniami wyborców, coraz rzadziej kojarzone są z niezmienną naturą gatunkową, coraz mocniej zaś z przyrodą otaczającą człowieka i z jego rosnącymi oczekiwaniami. Jeśli konkurujące ze sobą wizje biopolityczne mają uwzględniać uwarunkowania bioetyczne, ich znajomość przez wyborców winna wciąż rosnąć, by ograniczyć wpływ emocji w procesach decydowania politycznego.
Downloads
Bibliografia
Agamben, G. (2008). Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie. Przeł. M. Salwa, Warszawa: Prószyński i S-ka.
Esposito, R. (2015). Pojęcia polityczne. Wspólnota, immunizacja, biopolityka. Przeł. K. Burzyk i in. Kraków: TAiWPN Universitas.
Foucault, M. (1998). Trzeba bronić społeczeństwa. Wykłady w Collège de France, 1976. Przeł. M. Kowalska. Warszawa: „KR”.
Giddens, A. (2008). Konsekwencje nowoczesności. Przeł. E. Klekot. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gierycz, M. (2017). Europejski spór o człowieka. Studium z antropologii politycznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Grabowiec, P. (2022). Totalitarny wymiar gnozy politycznej transhumanizmu i posthumanizmu. Myśl Polityczna, 2(13), 71–92.
Harris, J. (2007). Enhancing Evolution. The Ethical Case for Making Better People. Princeton: Princeton University Press.
Huxley, J. (1968). Transhumanism. Journal of Humanistic Psychology, 8(1), 73–76.
Lemke, T. (2010). Biopolityka. Przeł. Tomasz Dominiak. Warszawa: Wydawnictwo sic!.
Roskal, Z.R. (2015). (Astro)humanistyka w transhumanistycznym świecie. Ethos, t. 28, 3(111).
Sandel, M. (2014). Przeciwko udoskonalaniu człowieka. Etyka w czasach inżynierii genetycznej. Przeł. O. Siara. Warszawa: Kurhaus Publishing.
Soniewicka, M. (2015). Transhumanizm: kilka uwag na temat filozoficznych źródeł sporu o ideę biomedycznego ulepszania moralnego. Ethics in Progress, 6(1), 38–55. Poznań: Adam Mickiewicz University.
Stevenson, L., & Haberman, D.L. (2001). Dziesięć koncepcji natury ludzkiej. Przeł. U. Wieczorek. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Szlachta, B. (2016). Liberalna demokracja jako obóz koncentracyjny? Kilka uwag o mnożących się (skandalicznych?) opiniach. Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem, 38(4), 57–67.
Literatura uzupełniająca do innych haseł
Agar, N. (2008). Liberal Eugenics. In Defence of Human Enhancement, Malden: Blackwell.
Aszyk, P. (2004). Bioetyka. W: A. Bugajska & P. Świercz (red.), Etyka współczesna (Słowniki Społeczne, t. XV). Kraków: Wydawnictwo WAM.
Balthasar, H.U. von (2001). Teologia Misterium Paschalnego. Przeł. E. Piotrowski. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Biesaga, T. (b.d.). Bioetyka. Powszechna Encyklopedia Filozofii. Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu. Pobrano z: https://ptta.pl/pef/pdf/b/bioetyka.pdf (dostęp: 11.04.2025).
Biesaga, T. (2006). Europejska Konwencja Bioetyczna, Medycyna Praktyczna, 11-12, 24–28. Bomba, J. (2009). Dylematy bioetyczne. Badania naukowe, metodologia. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 9, 35–38.
Bołoz, W. (2003). Bioetyka. Jej historia i sposoby ujmowania. Studia Ecologiae et Bioethicae, 1, 161–175.
Bołoz, W. (2007). Bioetyka i prawa człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Chyrowicz, B. (2000). Bioetyka i ryzyko. Argument „równi pochyłej” w dyskusji wokół osiągnięć współczesnej genetyki. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Ciszek, M. (2010). Postulat czwartej generacji praw człowieka w politycznym systemie międzynarodowej ochrony – próba filozoficznego uzasadnienia z perspektywy personalizmu etycznego. Studia Ecologiae et Bioethicae, 8, 105–116.
Collins, F.C. (2006). The Language of God. A Scientist Presents Evidence for Belief. New York: Free Press.
Cyrzan, H. (red.) (1997). Życie jako wartość w kulturach świata. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Deklaracja Genewska Światowego Stowarzyszenia Lekarzy (WMA). Przyjęta przez 2. Zgromadzenie Ogólne Światowego Stowarzyszenia Lekarzy (WMA). Genewa, Szwajcaria, wrzesień 1948 r. Przeł. M. Czarkowski & R. Krajewski. Warszawa: Ośrodek Bioetyki Naczelnej Rady Lekarskiej.
Drozdowska, D. (2007). Cywilnoprawna ochrona praw pacjenta w ustawodawstwie polskim. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Durrwell, F.X. (2006). La mort du Fils. Paris: Cerf.
Ellos, J.W. (2004). Ethical practice in clinical medicine. London: Taylor & Francis e-Library.
Ferry, L. (1995). Nowy ład ekologiczny. Drzewo, zwierzę i człowiek. Przeł. H. Miś i A. Miś. Warszawa: Centrum Uniwersalizmu przy Uniwersytecie Warszawskim i Polski Oddział Międzynarodowego Towarzystwa Uniwersalizmu przy współpracy z Wydawnictwem Naukowym Scholar.
Fukuyama, F. (2014). Koniec człowieka. Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej. Przeł. B. Pietrzyk. Kraków: Znak.
Ganowicz-Bączyk, A. (2009). Spór o etykę środowiskową. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Gert, B., Culver, Ch.M., & Clouser K.D. (2009). Bioetyka. Ujęcie systematyczne. Przeł. M. Chojnacki. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Greshake, G. (2010). Życie silniejsze niż śmierć. O nadziei chrześcijańskiej. Poznań: W drodze.
Gribbin, J. (2013). Dlaczego jesteśmy, Cud powstania życia na Ziemi. Przeł. A. Tuz. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Guardini, R. (2004). O rzeczach ostatecznych. Chrześcijańska nauka o śmierci, oczyszczeniu po śmierci, zmartwychwstaniu, sądzie i wieczności. Przeł. T. Grodecki. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Haberko, J. (2012). Wyrządzenie szkody prenatalnej w kontekście zdolności prawnej dziecka poczętego. W: M. Nesterowicz (red.), Czyny niedozwolone w prawie polskim i prawie porównawczym. Materiały IV Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów, Toruń, 24–25 czerwca 2011 r. (s. 163 i n.). Warszawa: Wolters Kluwer Polska.
Hryniewicz, W. (2001). Nad przepaściami wiary. Kraków: Znak.
Ignaczewski, J. (2010). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Jan Paweł II (1995). Evangelium vitae. O wartości i nienaruszalności życia ludzkiego. Watykan: Libreria Editrice Vaticana.
Kaczkowski, J. (2020). Jak umiera ciało człowieka. Ostatnie godziny przed śmiercią. Pobrano z: https://www.zwrotnikraka.pl/jak-umiera-cialo-czlowieka/ (dostęp: 15.01.2025).
Kolarska, W. (2003). Majmonides i jego modlitwa poranna. Wiadomości Akademickie, 1(9), 13–14.
Kongregacja Nauki Wiary (1980). Iura et bona. Watykan: Libreria Editrice Vaticana.
Kongregacja Nauki Wiary (2020). Samaritanum bonus. O opiece nad osobami w krytycznych i końcowych fazach życia. Watykan: Libreria Editrice Vaticana.
Krzemiński, Z. (1993). Ojcostwo i alimenty, Warszawa: Wydawnictwo Kamino.
Legocki, A.B. (2020). Hipotezy i dylematy na temat powstania i unikatowości życia. Nauka, 3, 7–16. DOI: 10.24425/nauka.2020.132642
Maciejewski, M. (2013). Teoretyczne aspekty ochrony wolności i praw jednostki. W: A. Bator, M. Jabłoński, M. Maciejewski, & K. Wójtowicz (red.), Współczesne koncepcje ochrony wolności i praw podstawowych (s. 9–23). Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.
Michałowska, K. (2005). Artykuł 446¹ k.c. jako podstawa dochodzenia roszczeń z tytułu szeroko rozumianych szkód prenatalnych powstałych w wyniku działań medycznych. W: L. Ogiegła, W. Popiołek, & M. Szpunar (red.), Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa profesora Maksymiliana Pazdana (s. 1190). Kraków: Zakamycze.
Morgan, P., & Lawton, C. (red.) (2007). Problemy etyczne w tradycjach sześciu religii. Przeł. D. Chabrajska. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Nesterowicz, M. (1985). Problemy prawne nowych technik sztucznego poczęcia dziecka. Państwo i Prawo, 2, 40.
Paś, A. (2013). O pojęciu bioetyki. Refleksja nad jej genezą i statusem metodologicznym. Studia Metodologiczne, 30, 267–278.
Persson, I., & Savulescu, J. (2012). Unfit for the Future: The Need for Moral Enhancement. Oxford: Oxford University Press.
Piątek, Z. (1998). Etyka środowiskowa. Nowe spojrzenie na miejsce człowieka w przyrodzie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Piechocki, S. (1953). Aspekty prawne sztucznego zapłodnienia i implantacji embrionu. Nowe Prawo, 6, 62–68.
Schooyans, M. (1991). Aborcja a polityka. Przeł. K. Deryło. Lublin: Instytut Jana Pawła II KUL.
Sobański, P., & Kmieciak, B. (2020). “When law forgets about dignity”: selected historical and modern contexts of sterilisation of people with disabilities. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 28, 129–148.
Sobczak, J. (2009). Godność pacjenta. Medyczna Wokanda, 1, 31–47.
Sokołowski, T. (2010). W: H. Dolecki, T. Sokołowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck.
Stinissen, W. (2002). Ja nie umieram – wstępuję w życie. Rozważania o śmierci i wieczności. Przeł. J. Iwaszkiewicz. Poznań: W drodze.
Stojanowska, W. (2008). Postulowany model procesu o ustalenie ojcostwa jako konsekwencja wprowadzenia do praktyki sądowej dowodu z badań DNA. W: M. Andrzejewski i in. (red.), Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego (s. 317–328). Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”.
Strzebinczyk, J. (2010). Prawo rodzinne. Kraków: Kantor Wydawniczy Zakamycze.
Walaszek, B. (1969). O niektórych aspektach prawnych inseminatio artificialis. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 1, 55–76.
Wnuk, M., & Świeżyński, A. (2016). Życie. W: Z.E. Roskal (red.), Encyklopedia filozofii przyrody (s. 373–394). Lublin: Wydawnictwo KUL.
Źródła internetowe
Encyklopedia PWN (b.d.). Ewolucja organizmów. Pobrano z: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/ewolucja-organizmow/;3899377.html (dostęp: 12.01.2025).
Encyklopedia PWN (b.d.). Narodziny życia. Pobrano z: https://encyklopedia.pwn.pl/materialy-dodatkowe/Narodziny-zycia;202563.html (dostęp: 12.01.2025).
Encyklopedia PWN (b.d.). Życie. Pobrano z: https://encyklopedia.pwn.pl/ haslo/;4003248 (dostęp: 12.01.2025).
