Uzależnienia i używanie substancji psychoaktywnych
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Uzależnienie od alkoholu to przewlekłe zaburzenie charakteryzujące się utratą kontroli nad piciem, wzrostem tolerancji na substancję oraz objawami zespołu abstynencyjnego, które prowadzi do szkodliwych następstw zdrowotnych – zarówno fizycznych, jak i psychicznych. Skutkuje ono również negatywnymi konsekwencjami w sferze relacji społecznych. Koncepcja uzależnienia ewoluowała od postrzegania go przez pryzmat zagrożeń moralnych, przez medykalizację alkoholizmu, aż po współczesną ekspansję kategorii uzależnienia na coraz więcej zachowań problemowych.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Pierwsze regulacje dotyczące alkoholu sięgają starożytności. Na przełomie XIX i XX w. ruchy abstynenckie i prohibicyjne próbowały radykalnie ograniczyć konsumpcję alkoholu. W drugiej połowie XX w. nastąpiła medykalizacja alkoholizmu. Przełomem było wypracowanie w latach 70. modelu konsumpcji całkowitej, opartego na ograniczaniu dostępności ekonomicznej i fizycznej alkoholu w celu utrzymania niskiego poziomu konsumpcji per capita.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Kluczowym wyzwaniem dla skutecznej polityki wobec alkoholu są paradoksy wynikające z rozbieżności między strukturą konsumpcji a strukturą szkód zdrowotnych i społecznych oraz zyskami producentów alkoholu. Barierą jest także brak kompleksowego podejścia łączącego skuteczne narzędzie ograniczania konsumpcji alkoholu, w tym przede wszystkim ograniczania jego dostępności.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Z punktu widzenia interesów zdrowia publicznego potrzebne są kompleksowe strategie łączące podejście populacyjne z niwelowaniem nierówności w dostępie do leczenia uzależnień. Istotne jest również podejmowanie działań na rzecz zaangażowania społeczeństwa w kształtowanie polityki zdrowia publicznego oraz budowanie świadomości ryzyka związanego ze spożywaniem alkoholu.
Downloads
Bibliografia
Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G., Giesbrecht, N., Graham K. i in. (2003). Alcohol. No Ordinary Commodity – Research and Public Policy. Oxford: Oxford University Press.
Bauman, Z. (1992). Intimations of Postmodernity. Abingdon: Routledge.
Beard, E., Brown, J., West, R., Angus, C., Brennan, A., Holmes, J., Kaner, E., Meier, P., & Michie, S. (2016). Deconstructing the Alcohol Harm Paradox: A Population Based Survey of Adults in England. PloS One, 11(9), e0160666.
Bell, D. (1994). Kulturowe sprzeczności kapitalizmu. Przeł. S. Amsterdamski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bhattacharya, A., Angus, C., Pryce, R., Holmes, J., Brennan, A., & Meier, P.S. (2018). How dependent is the alcohol industry on heavy drinking in England? Addiction, 113(12), 2225–2232. DOI: 10.1111/add.14386
Bruun, K., Edwards, G., Lumio, M., Makela, K., Pan, L., Popham, R. i in. (1975). Alcohol Control Policies in Public Health Perspective. Helsinki: Finnish Foundation for Alcohol Studies.
Bujalski, M., & Moskalewicz, J. (2021). Rozpowszechnienie zaburzeń związanych z alkoholem. W: J. Moskalewicz & J. Wciórka (Red.), Kondycja psychiczna mieszkańców Polski. Raport z badań kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań EZOP-II (s. 393–402). Warszawa: Instytut Psychiatrii Neurologii.
Edwards, G., Anderson, P., Babor, T.F., Casswell, S., Ferrence, R., Giesbrecht, N. i in. (1994). Alcohol Policy and the Public Good. Oxford: Oxford University Press.
Gusfield, J.R. (1963). Symbolic crusade. Status politics and the American temperance movement. Urbana: University of Illinois Press.
Jasilionis, D., Leon, D.A., & Pechholdová, M. (2020). Impact of alcohol on mortality in Eastern Europe: Trends and policy responses. Drug and Alcohol Review, 39(7), 785–789. DOI: 10.1111/dar.13167
Keane, H. (2002). What’s wrong with addiction? Melbourne: Melbourne University Press.
Levine, H.G. (1978). The discovery of addiction. Changing conceptions of habitual drunkenness in America. Journal of Studies on Alcohol, 39(1), 143–174. DOI: 10.15288/jsa.1978.39.143
Levine, H.G. (1984). The alcohol problem in America. From temperance to alcoholism. British Journal of Addiction, 79(1), 109–119. DOI: 10.1111/j.1360-0443.1984.tb00252.x
Probst, C., Kilian, C., Sanchez, S., Lange, S., & Rehm, J. (2020). The role of alcohol use and drinking patterns in socioeconomic inequalities in mortality: a systematic review. The Lancet. Public Health, 5(6), e324–e332. DOI: 10.1016/S2468-2667(20)30052-9
Reinarman, C. (2005). Addiction as Accomplishment. The Discursive Construction of Disease. Addiction Research and Theory, 13(4): 307–320. DOI: 10.1080/16066350500077728
Reith, G. (2004). Consumption and its discontents. Addiction, identity and the problems of freedom. The British Journal of Sociology, 55(2), 283–300. DOI: 10.1111/j.1468-4446.2004.00019.x
Sedgwick, E.K. (1993). Epidemics of the Will. Tendencies. London: Routledge.
Skog, O.-J. (1999) The prevention paradox revisited. Addiction, 94, 751–757.
Valverde, M. (1998). Diseases of the Will. Cambridge: Cambridge University Press.
World Health Organization (2010). Global strategy to reduce the harmful use of alcohol. Geneva: World Health Organization. Pobrano z: https://www.who.int/publications/i/item/9789241599931 (dostęp: 27.07.2025).
World Health Organization (2011). Global status report on alcohol and health 2011. Geneva: World Health Organization. Pobrano z: https://www.who.int/publications-detail-redirect/global-status-report-on-alcohol-and-health-2011 (dostęp: 27.07.2025).
World Health Organization (2022). Global alcohol action plan 2022–2030. Geneva: World Health Organization. Pobrano z: https://www.who.int/publications/i/item/9789240090100 (dostęp: 27.07.2025).
World Health Organization (2024). Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. Geneva: World Health Organization. Pobrano z: https://www.who.int/publications/i/item/9789240096745 (dostęp: 27.07.2025).
