Wolność wypowiedzi w dyskursie publicznym
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Wolność wypowiedzi w dyskursie publicznym to prawo jednostek i grup do wyrażania myśli, opinii oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji bez cenzury czy represji, realizowane w przestrzeni publicznej. Jest wartością kluczową dla właściwego funkcjonowania demokratycznego społeczeństwa i systemu politycznego. Podlega określonym ograniczeniom, które jednak muszą spełniać szereg wymagań i nie mogą naruszać istoty samej wolności.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Korzeni wolności wypowiedzi można szukać już w starożytności, jednak to XVIII-wieczne rewolucje wraz z uznaniem praw naturalnych człowieka są właściwym początkiem nowożytnego postrzegania wolności wypowiedzi. Współczesne standardy powstały wraz z narodzinami systemu ochrony praw człowieka po II wojnie światowej. Koniec XX wieku wraz z globalizacją i rewolucją cyfrową zmienił sposób komunikowania się, co znacząco wpłynęło na postrzeganie wolności wypowiedzi.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Kluczowe zagadnienia problemowe, które definiują zakres wolności wypowiedzi, to uzasadnienie tej wolności, jej istota oraz funkcje, jakie wolność wypowiedzi pełni w dyskursie publicznym. Ważnym zjawiskiem jest także zacieranie się granicy między wolnością słowa a prasy, ponieważ ze względu na specyfikę internetu zatarciu ulegają granice między nadawcą i odbiorcą opinii i informacji.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Podstawowym problemem jest właściwe wyznaczenie granic tej wolności. Zjawiska, które mogą skutkować zbytnimi restrykcjami, to niewłaściwe przeciwdziałanie mowie nienawiści, cenzura prywatnych korporacji oraz instrumentalizacja wolności wypowiedzi w imię konfliktów ideologicznych. Rekomendacje wskazują na konieczność proporcjonalności ograniczeń i ochronę istoty wolności.
Downloads
Bibliografia
Chałubińska-Jentkiewicz, K., & Karpiuk, M. (2015). Prawo nowych technologii. Wybrane zagadnienia. Warszawa: Wolters Kluwer.
Dąbrowski, J., & Demenko, A. (2014). Cenzura w sztuce polskiej po 1989 roku. Aspekty prawne. Warszawa: Fundacja Kultura Miejska.
Demenko, A. (2021). Przestępstwa popełniane przez wypowiedź. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Gaweł, K. (2025). Miejsce religii w cywilizacji islamu a wybrane aspekty obecności jej przedstawicieli we współczesnej Europie. W: M. Sadowski & K. Gaweł (red.), Muzułmanie we współczesnej Europie. Wybrane aspekty prawne i społeczne (s. 27–39). Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa i Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów.
Mill, J.S. (1959). Utylitaryzm. O wolności. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Milton, J. (1993). Areopagitica. Znak, 6, 48–54.
Milton, J. (2000). Complete English Poems, Of Education, Areopagitica. London–Vermont: Orion Publishing Group.
Monteskiusz (2003). O duchu praw. Przeł. T. Boy-Żeleński. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.
Naworski, Z. (2022). Wolności szlacheckie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W: A. Pasek (red.), Wolność słowa, myśli i wyznania (s. 23–47). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Perykles (n.d.). Mowa pogrzebowa. Pobrano z: http://pantheion.pl/Perykles-Mowa-pogrzebowa-Peryklesa (dostęp: 01.04.2025).
Rawls, J. (1998). Liberalizm polityczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sadurski, W. (1995). System demokracji politycznej a wolność środków masowego przekazu. Ethos, 4(24), 95–102.
Urbańczyk, M. (2009). Liberalna doktryna wolności słowa a swoboda wypowiedzi historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Urbańczyk, M. (2023). Penalizacja propagowania ideologii: Uwagi na marginesie nowelizacji art. 256 k.k. Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem, 4(45), 53–69.
