Stygmatyzacja osób chorych i osób z niepełnosprawnościami
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Stygmatyzacja związana z chorobą i niepełnosprawnością to proces społeczny (lub związane z nim doświadczenie osobiste) charakteryzujący się wykluczeniem, odrzuceniem, winą lub dewaluacją, który jest skutkiem doświadczania lub uzasadnionego przewidywania niekorzystnego społecznego osądu osoby lub grupy utożsamianej z jakimś szczególnym problemem zdrowotnym.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Prekursorami koncepcji stygmatyzacji są socjolodzy, którzy wspólnie z psychologami społecznymi wypracowywali jej podstawy teoretyczne i metodykę badań. W tekście omówiono model piętna społecznego Goffmana, modele stygmatyzacji odwołujące się do psychologii ewolucyjnej Kurzbana i Leary’ego oraz Neuberg i współp., jak też funkcje stygmatyzacji w ujęciu Phelan i współp.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Podział na choroby psychiczne i somatyczne ma charakter umowny, mimo to chorzy psychicznie spotykają się z mniej przychylnymi reakcjami społecznymi niż chorzy somatycznie. W zrozumieniu przyczyn tego zjawiska pomaga analiza wymiarów stygmatyzacji: możliwości ukrycia piętna, przebiegu procesu stygmatyzacji, stopnia zakłócenia interakcji społecznych, źródeł piętna, właściwości estetycznych i postrzeganego zagrożenia.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Nierówne traktowanie i wykluczenie z pełnego udziału w życiu społecznym osób chorych i osób z niepełnosprawnościami to przejaw rażącej niesprawiedliwości społecznej. Stygmatyzacja skutkuje zmniejszeniem ich szans życiowych – obniżeniem statusu socjoekonomicznego, opóźnieniem podejmowania leczenia, narażeniem na przewlekły stres. Z tych powodów ostatnia część tekstu poświęcona jest refleksji i rekomendacjom dotyczącym podejmowania działań antystygmatyzacyjnych.
Downloads
Bibliografia
Best, R.K., Arseniev-Koehler, A. (2023). The Stigma of Diseases: Unequal Burden, Uneven Decline. American Sociological Review, 88(5), 938–969.
Corrigan, P.W. (2005). Mental illness stigma as social injustice. Yet another dream to be achieved. W: P.W. Corrigan (Red.), On the stigma of mental illness. Practical strategies for research and social change (s. 315–320). Washington: American Psychological Association.
Corrigan, P.W., River, L.P., Lundin, R.K., Uphoff Wasowski, K., Campion, J., Mathisen, J., Goldstein, H., Bergman, M., Gagnon, C., & Kubiak, M.A. (2000). Stigmatizing attributions about mental illness. Journal of Community Psychology, 28(1), 91–102.
Cui, J. (2023). The Impacts of Stigma on People with Disabilities. A Systematic Review. BCP Social Sciences & Humanities, 21, 108–113.
Goffman, E. (2005). Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Przeł. A. Dzierżyńska. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Heatherton, T.F., Kleck, R.E., Hebl, M.R., & Hull J.G. (Red.) (2008). Społeczna psychologia piętna. Przeł. J. Radzicki, M. Szuster & T. Szustrowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jones, E.E., Farina, A., Hastorf, A.H., Markus, H., Miller, D.T., & Scott, R.A. (1984). Social stigma. The psychology of marked relationships. New York: Freeman.
Kurzban, R., & Leary, M.R. (2001). Evolutionary origins of stigmatization: the functions of social exclusion. Psychological Bulletin, 127(2), 187–208.
Link, B.G., & Phelan, J.C. (2001). Conceptualizing stigma. Annual Review of Sociology, 27, 363–385.
Link, B.G., & Phelan, J.C. (2006). Stigma and its public health implications. Lancet, 367, 528–529.
Maio, H. (2004). Language and the meaning of stigma. CCSR Bulletin, 2(1).
Mak, W.W.S., Poon, C.Y.M., Pun, L.Y.K., & Cheung, S.F. (2007). Meta-analysis of stigma and mental health. Social Science & Medicine, 65, 245–261.
Phelan, J.C., Link, B.G., & Dovidio, J.F. (2008). Stigma and prejudice. One animal or two? Social Science & Medicine, 67, 358–367.
Read, J., & Harre, N. (2001). The role of biological and genetic causal beliefs in the stigmatization of ‘mental patients’. Journal of Mental Health, 10(2), 223–235.
Sayce, L., & Curran, C. (2007). Tackling social exclusion across Europe. W: M. Knapp, D. McDaid, E. Mossialos & G. Thornicroft (Red.), Mental health policy and practice across Europe: the future direction of mental health care (s. 34–59). Maidenhead: Open University Press.
Seyed Alinaghi, S., Afsahi, A.M., Shahidi, R., Afzalian, A., Mirzapour, P., Eslami, M., Ahmadi, S., Matini, P., Yarmohammadi, S., Saeed Tamehri Zadeh, S., Asili, P., Paranjkhoo, P., Ramezani, M., Nooralioghli ParAnsouri, S., Pashaei, A., Mehraeen, E., […] Hackett, D. (2023). Social stigma during COVID-19: A systematic review. SAGE open medicine, 11, 20503121231208273.
Świtaj, P. (2008). Doświadczenie piętna społecznego i dyskryminacji u pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii.
Świtaj, P. (2010). Piętno społeczne związane z chorobą i niepełnosprawnością – typy, wymiary, geneza, funkcje. W: E. Zasępa (Red.), Choroba, niepełnosprawność, cierpienie oraz postawy wobec nich – w teorii i w badaniach (s. 313–342). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Weiss, M.G., & Ramakrishna, J. (2006). Stigma interventions and research for international health. Lancet, 367, 536–538.
