Sytuacja prawna dziecka poczętego w zakresie ochrony jego dóbr
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Sytuacja prawna dziecka poczętego należy do jednego z najtrudniejszych zagadnień w systemie prawa. Może być ona bowiem rozpatrywana pod różnymi aspektami, biorąc pod uwagę prawo cywilne, w szczególności rodzinne, prawo karne czy administracyjne. Dziecko poczęte określane jest mianem nasciturusa, czyli mającego się narodzić.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Sytuacja prawna nasciturusa budziła już zainteresowanie starożytnych prawników i legislatorów, m.in. rzymskich.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: System prawny chroni dobra osobiste człowieka. Są to wysoko cenione wartości, wśród których wyróżnia się m.in. życie i zdrowie. Ochrona tych wartości jest realizowana w stosunku do każdego człowieka niezależnie od innych kryteriów czy przymiotów. Obejmuje się nią także nasciturusa, czyli dziecko poczęte. Ochrona ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, a jej ograniczenie przejawia się zarówno w ustaleniu przesłanek dopuszczalności przerywania ciąży, jak i w możliwości poddania postępowaniu medycznemu jeszcze w czasie życia płodowego. Odnosi się również do rozstrzygnięć na linii dobro matki – dobro dziecka poczętego.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: System prawny chroni człowieka i jego zdrowotny dobrostan niezależnie od momentu życia, w którym człowiek ten się znajduje. Nie zmienia tego ani fakt, iż człowiek przed swoim narodzeniem pozostaje w szczególnej sytuacji faktycznej (organizm matki), ani brak jednolitej terminologii używanej w przepisach prawa, zwłaszcza zaś w przepisach prawa cywilnego i rodzinnego oraz prawa karnego. Konieczne są działania ustawowe, by de lege ferenda sytuacja nasciturusa nie była w zakresie ochrony jego praw i realizacji dobrostanu traktowana punktowo, ale żeby możliwe było zapewnienie kompleksowej ochrony osobistej i majątkowej dziecka poczętego.
Downloads
Bibliografia
Gajda, J. (2002). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Akty stanu cywilnego. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck.
Gromek, K. (2009). Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (wyd. 3). Warszawa: C.H. Beck.
Haberko, J. (2010). Cywilnoprawna ochrona dziecka poczętego a stosowanie procedur medycznych. Warszawa: Wolters Kluwer.
Haberko, J. (2011). Ustalenie ojcostwa wobec braku obcowania płciowego w świetle znowelizowanych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Themis Polska Nova, 1, 360–376.
Haberko, J. (2014). Dziecko poczęte jako najbliższy członek rodziny. Acta Iuris Stetinensis, 6, t. 1, nr 821, 277–295.
Haberko, J. (2015). Niealimentowanie nasciturusa w kontekście szkód z art. 4461 k.c. W: J.M. Łukasiewicz & I. Rasmus (red.), Prawo alimentacyjne. Zagadnienia materialne (t. II; s. 177–194). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Haberko, J., & Sztandera, F. (2017). Niebezpieczeństwo małżeństwa z bratem. Uwagi na tle ustawy o leczeniu niepłodności o prawie do poznania genetycznego pochodzenia dziecka. W: J. Mazurkiewicz & P. Mysiak (red.), Dobro pojemne jak krzywda. Prawna ochrona dziecka. Deklaracje a rzeczywistość (s. 118–135). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Kwiecień-Madej, A. (2021). Sytuacja prawna ojca dziecka poczętego w polskim prawie rodzinnym. Warszawa: C.H. Beck.
Łączkowska, M. (2008). Stosunek prawny pokrewieństwa a pochodzenie genetyczne. W: M. Andrzejewski (red.), Księga jubileuszowa prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego (s. 301–316). Toruń: Dom Organizatora.
Nesterowicz, M. (2010). Prawo medyczne. Toruń: Dom Organizatora.
Oszkinis, B. (2019), Macierzyństwo. Aspekty materialnoprawne, procesowe i kolizyjnoprawne. Warszawa: Wolters Kluwer.
Smyczyński, T. (2005). Aksjologiczne i prawne podstawy dopuszczalności wspomaganej prokreacji ludzkiej. W: J. Haberko & M. Łączkowska (red.), Prawne, medyczne i psychologiczne aspekty wspomaganej prokreacji (s. 161–173). Poznań: Wydawnictwo UAM.
Smyczyński, T. (2009). Prawo rodzinne i opiekuńcze. Warszawa: C.H. Beck.
Walaszek, B. (1960). Inseminatio artificialis a przepisy kodeksu rodzinnego. Palestra, 5, 28–42.
Akty normatywne
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2024, poz. 1061 ze zm.).
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2023, poz. 2809).
Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 78 ze zm.).
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1378 ze zm.).
Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 1991, nr 120, poz. 526).
