Bioetyka i prawa człowieka

Opublikowano
grudnia 14, 2025

Streszczenie

DEFINICJA POJĘCIA: Bioetyka to obszar wiedzy i nauki zajmujący się relacją między życiem a zbiorem norm, zasad i wartości. Pojęcie życia może odnosić się do wszelkich jego form istniejących na ziemi (bioetyka zielona) lub tylko do człowieka (bioetyka biała lub czerwona). Prawa człowieka to z kolei obszar badań naukowych odnoszących się do relacji posiadającej uprawnienia i wolności jednostki do władzy politycznej tak w ujęciu horyzontalnym, jak i wertykalnym.

ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Bioetyka jako zjawisko socjokulturowe obecna jest w dyskusji społecznej od drugiej połowy XX w., choć jej źródła sięgają do etyki lekarskiej zakorzenionej w starożytnym nauczaniu Hipokratesa. Prawa człowieka są natomiast pojęciem obecnym już w osiemnastowiecznych deklaracjach i dyskusjach na terenie Europy i USA, włączonym na trwałe do słownika pojęć w 1948 r., z chwilą proklamowania Powszechnej deklaracji praw człowieka ONZ.

UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Bioetyka jest nadal młodym obszarem wiedzy łączącym analizę etyczną z rozwojem biomedycyny, przedstawiającym wnioski dotyczące wykorzystania najnowszych zdobyczy nie tylko medycyny, ale także biologii, biotechnologii i genetyki. Prawa człowieka mają na celu zwrócenie uwagi na konkretne uprawnienia jednostki w relacji z władzą rozumianą jako instytucja, osoba lub nawet system znajdujący się w proporcjonalnie lepszym położeniu niż ona.

REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Bioetyka wskazuje na konieczność przedkładania dobra istoty/osoby/człowieka nad cele i dążenia nauki. Myśl prawno-człowiecza eksponuje godność jednostki, która – choć trudna do zdefiniowania – winna być weryfikatorem działań podejmowanych przez władze. Perspektywy bioetyczna i prawno-człowiecza spotykają się w ramach budowania koncepcji godności pacjenta: bazowanie w dyskusjach na dobru i szacunku dla jego osoby stanowić może przykład drogi pomagającej wyjaśnić dylematy pojawiające się w dynamicznie rozwijającej się biomedycynie.

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

Andrzejczuk, R. (2002). Ewolucja treści praw człowieka. Studia z Prawa Wyznaniowego, 4, 119–241.

Białek, A., & Wróblewski, M. (2016). Wybrane aspekty praw człowieka a bioetyka. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.

Biesaga, T. (2006). Przysięga Hipokratesa a etyka medyczna. Medycyna Praktyczna, 7-8, 20–25.

Bołoz, W. (2007). Bioetyka i prawa człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Bujny, J. (2006). Prawa pacjenta. Między autonomią a paternalizmem. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.

Jarosiński, D. (2008). Eksperymenty medyczne na ludziach w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych. Studenckie Zeszyty Naukowe, 17, 20–27.

Jurczyk, T. (2009). Geneza rozwoju praw człowieka. Homines Hominibus, 1(5), 29–43.

Krzyżewska, B. (2016). Kodeks Norymberski a autonomia jednostki. Studia Ecologiae et Bioethicae, 14, 171–191.

Milczarski, R. (2013). Historia i współczesność praw człowieka. W: R. Milczarski i in (red.), Historia praw człowieka (s. 11–31). Warszawa: Ośrodek Karta.

Osiatyński, W. (2000). Wprowadzenie do praw człowieka. Warszawa: Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Pobrano z: https://hfhr.pl/upload/2022/01/wprowadzenie-do-poje-cia-praw-czlowieka.pdf.

Przyłuska-Fiszer, A. (2005). Etyka lekarska i cnota prawdomówności. Diametros, 4, 143–146.

Piechowiak, M. (2009). Prawa człowieka. W: A. Maryniarczyk (red.), Powszechna encyklopedia filozofii (t. 10; s. 335–342). Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.

Szewczyk, K. (2013). Komisje etyczne i konsultanci etyczni. W: W. Chańska & J. Różańska (red.), Bioetyka (s. 545–558). Warszawa: Wolters Kluwer.

Śliwka, M. (2010). Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawnoporównawczym. Toruń: Wydawnictwo Dom Organizatora.

Wróbel, J. (2012). Etyka lekarska, etyka medyczna i bioetyka próba metodologicznego rozróżnienia. Roczniki Teologii Moralnej, 4, 169–193.