Ewaluacja działalności naukowej

PDF

PDF(EN)

Opublikowano

grudnia 14, 2025

Seria

Tom XIX: Naukoznawstwo

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Ewaluacja działalności naukowej

Autorzy

Błażej Skoczeń

Politechnika Krakowska

https://orcid.org/0000-0002-9714-3731

DOI: https://doi.org/10.35765/slowniki.548

Słowa kluczowe:

ewaluacja, kategoryzacja, poziom naukowy, efekty finansowe, wpływ społeczny

Streszczenie

DEFINICJA POJĘCIA: Ewaluacja działalności naukowej to instytucjonalna ocena dorobku naukowego podmiotów, uzyskanego w ustawowo przewidzianym okresie w poszczególnych dyscyplinach nauki. Ewaluacja podmiotów stanowi ważny instrument polityki naukowej państwa. Dzięki niemu państwo wskazuje istotne kierunki rozwoju, które wiążą naukę w Polsce z uznanymi wzorcami w Europie i na świecie.

ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Polska rozpoczęła program ewaluacji i kategoryzacji podmiotów w roku 1990. Pierwsze kategorie przyznano jednostkom naukowym w latach 1991–1998. Z końcem lat 90. opracowano parametryczną wersję systemu ewaluacji. Trzecią generację oceny instytucjonalnej opracował w roku 2010 Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych (KEJN). Po ewaluacji w roku 2017 powstała czwarta generacja oceny podmiotów w dyscyplinach nauki, którą wprowadziła w życie Komisja Ewaluacji Nauki (KEN) w roku 2022.

UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Obowiązujący obecnie w Polsce model ewaluacji jakości działalności naukowej jest modelem mieszanym, parametryczno-eksperckim. Kształtując obecny model, przyjęto trzy podstawowe kryteria: poziom naukowy lub artystyczny, efekty finansowe, wpływ działalności naukowej na społeczeństwo i gospodarkę. Po raz pierwszy wynik ewaluacji stanowi podstawę przyznania podmiotowi uprawnień do nadawania stopni naukowych.

REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Polski model ewaluacji działalności naukowej należy do rodziny systemów europejskich i charakteryzuje się stale wzrastającą rolą ekspertów. Odpowiada to aktualnym trendom występującym w krajach europejskich oraz inicjowanemu przez Komisję Europejską procesowi reformy oceny w sektorze badań naukowych. Polska stoi obecnie wobec wyboru między ewolucją obowiązującego systemu a przyjęciem modelu w pełni eksperckiego.

Downloads

Download data is not yet available.

Biografia autora

Błażej Skoczeń, Politechnika Krakowska

Professor Błażej Skoczeń (full professor 2008) is working at the Cracow University of Technology (CUT) since 1984. In 1992 he became an intern at the Vienna University of Technology and later on, in 1993, at the Toyohashi University of Technology in Japan. In 1994, he took an EU founded internship at the European Organization for Nuclear Research (CERN). During 1995-2005 he became an associate and scientific staff at CERN, where he headed a team working on the LHC project. In 2006, he was appointed visiting professor at IFMA Clermont-Ferrand. During 2009-2017 he acted as head of Institute of Applied Mechanics at CUT. In 2013 he became member of the Committee of Evaluation of Scientific Units in Poland, and in 2019 he was appointed chairman of the Science Evaluation Committee. He is member of editorial boards of two JCR scientific journals. In 2017 he was appointed member of General Assembly and Board of Directors of CISM, Udine. In 2020 he became corresponding member of Polish Academy of Sciences, and in 2024 regular member of Polish Academy of Arts and Sciences. Since 2022 he is in charge of Research Centre – Laboratory of Extremely Low Temperatures at CUT. He is author of more than 150 publications, reports and scientific studies, including 3 individual monographs. His research is focused on the phenomena occurring at temperatures close to absolute zero and constitutive modelling of materials, including plastic flow instabilities, phase transformations, evolution of microdamage and fracture.

Bibliografia

Adams, J. i in. (2022). Global Research Report. Research assessment. Origins, evolution, outcomes. What have assessment initiatives achieved? Institute for Scientific Information.

Antonowicz, D. i in. (2013). Kategoryzacja jednostek naukowych AD 2013. Forum Akademickie, 10. Pobrano z: https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2013/10/kategoryzacja-ad-2013/.

Antonowicz, D. i in. (2016). Ocena parametryczna jednostek naukowych 2017: ewolucja czy rewolucja? Forum Akademickie, 4.

Chyży, K. i in. (2019). Kategoryzacja jednostek naukowych 2013–2016 po odwołaniach. Forum Akademickie, 9. Pobrano z: https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/09/kategoryzacja-jednostek ‑naukowych-2013-2016-po-odwolaniach/

CoARA (2022). The Agreement on Reforming Research Assessment. Pobrano z: https://coara.eu/agreement/the-agreement-full-text/.

CoARA, The Coalition for Advancing Research Assessment, https://coara.eu/

DORA, The Declaration on Research Assessment, https://sfdora.org/

EREA (European Research Executive Agency) (2024). Report on research assessment. Pobrano z: https://rea.ec.europa.eu/publications/report-research-assessment_en

Goldfinch, S., & Yamamoto, K. (2012). Prometheus Assessed? Research Measurement, Peer Review, and Citation Analysis. Woodhead Publishing Limited (Chandos Publishing).

Kadziński, M., & Słowiński, R. (2015). Parametric evaluation of research units with respect to reference profiles, Decision Support Systems, 72, 33–43.

Kulczycki, E. (2023). The Evaluation Game. How Publication Metrics Shape Scholarly Communication. Cambridge: Cambridge University Press.

Ochsner, M., Kulczycki, E., Gedutis, A., & Peruginelli, G. (2020). National research evaluation systems. W: B. Rafael (red.), Handbook bibliometrics (s. 99–106). Berlin: De Gruyter Saur.

Skoczeń, B. (2019). Nowa dynamika ewaluacji i kategoryzacji dyscyplin. Forum Akademickie, 5. Pobrano z: https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/05/nowa-dynamika-ewaluacji-i-kategoryzacji -dyscyplin/

Skoczeń, B. (2022a). Ewaluacja i kategoryzacja 2022 – I Etap. Forum Akademickie, 5. Pobrano z: https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-5-2022/ewaluacja-i-kategoryzacja -2022-i-etap%E2%80%A9/

Skoczeń, B. (2022b). Bez radykalnych zmian. Forum Akademickie, 9. Pobrano z: https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-9-2022/bez-radykalnych-zmian%E2%80%A9/

Skoczeń, B. (2023). Poewaluacyjny szkic do portretu, Forum Akademickie, 2. Pobrano z: https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-2-2023/poewaulacyjny-szkic-do-portretu%e2%80%a9/

Skoczeń, B. (2025). O wartości polskiego modelu ewaluacji, Forum Akademickie, 3. Pobrano z: https://forumakademickie.pl/sprawy-nauki/o-wartosci-polskiego-modelu-ewaluacji/

Skoczeń, B. i in. (2013). How Good is Good? Parametric evaluation of Polish scientific institutions 2013. Academia, 4(40), 40–41.

Skoczeń, B. i in. (2014). Kategoryzacja jednostek naukowych po kampanii odwołań. Forum Akademickie, 07-08. Pobrano z: https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2014/07-08/kategoryzacja-jednostek -naukowych-po-kampanii-odwolan/.

Woleński, J. (2022). Rozmaitości filozoficzne i inne. Kraków: Universitas.