Modele rozwoju nauki
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Rozwój nauki odnosi się do całościowego procesu zmian zachodzących w nauce na przestrzeni czasu, obejmuje on zarówno ewolucję idei i teorii naukowych, jak i zmiany w strukturze i organizacji nauki. Jego modele dzieli się (według różnych kryteriów) na formalne, filozoficzne i społeczne, jakościowe i ilościowe, ciągłe i skokowe.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Pierwsze modele zaproponowano w nauce nowożytnej i oświeceniu, ale szczególne zainteresowanie tym zagadnieniem pojawiło się po drugiej wojnie światowej. W ostatnich latach przełomem jest tzw. zwrot obliczeniowy w modelowaniu.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Brak uniwersalnego modelu rozwoju nauki wymaga podejścia pluralistycznego i krytycznego w kontekście konkretnych zastosowań, jak polityka naukowa, ewaluacja, prognoza trendów.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Złożoność nauki wymaga podejść zintegrowanych, wspierania rozwoju nowoczesnych narzędzi analizy, wysokiej jakości danych i otwartego dostępu do nich.
Downloads
Bibliografia
Fleck, L. (1986). Powstanie i rozwój faktu naukowego. Wprowadzenie do nauki o stylu myślowym i kolektywie myślowym. Przeł. M. Tuszkiewicz. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Heller, M. (1984). Nieliniowa ewolucja nauki. Roczniki Filozoficzne, 32(3), 105–125.
Lakatos, I. (1995). Pisma z filozofii nauk empirycznych. Przeł. W. Sady. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Latour, B., & Woolgar, S. (2020). Życie laboratoryjne. Konstruowanie faktów naukowych. Przeł. K. Abriszewski i in. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Kawalec, P. (2018a). Metodologia integralna. Studium dynamiki wiedzy naukowej. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Kawalec, P. (2018b). Philosophical Perspectives: The Science of Science – From Inception to Maturity. W F. Cain & B. Kleeberg (red.), A New Organon: Science Studies in Interwar Poland (s. 521–535). Tübingen: Mohr Siebeck.
Kawalec, P. (2019). The Science of Science – Some Recent Advances. Ruch Filozoficzny, 75(2), 33–57.
Kuhn, T.S. (2001). Struktura rewolucji naukowych. Przeł. H. Ostromęcka & J. Nowotniak. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Kuhn, T.S. (2023). Pisma ostatnie. Niewspółmierność w nauce. Przeł. M. Szczubiałka. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Laudan, L. (1977). Progress and its problems. Towards a theory of scientific growth. Berkeley: University of California Press.
Polak, P. (2004). Dynamika nauki. Filozoficzne aspekty modelowania rozwoju nauki przy pomocy układów dynamicznych. Kraków–Tarnów: OBI; Biblos.
Popper, K.R. (1992). Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna. Przeł. A. Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Price, D.J. de S. (1967). Mała nauka – wielka nauka. Przeł. P. Graff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Rowbottom, D.P. (2023). Scientific progress. Cambridge: Cambridge University Press.
Woleński, J. (2016). O wewnętrznej i zewnętrznej integracji nauk. Zagadnienia Naukoznawstwa, 52(1), 5–14.
