Dezinformacja
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Dezinformacja to zagrożenie o charakterze pozamilitarnym, polegające na zastosowaniu spreparowanych lub prawdziwych informacji w celu wywołania lub zaniechania określonych działań po stronie dezinformowanego podmiotu – zgodnie z wolą dezinformatora.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Dezinformacja w ujęciu typologicznym jest stosunkowo nowym pojęciem, jednak jako zjawisko znana jest od tysięcy lat. Sposoby wprowadzania w błąd czy kłamstwa, wykorzystywanego dla osiągnięcia określonych celów, były znane już w starożytnych Chinach, o czym świadczą m.in. wskazówki zawarte w dziele Sun Tzu (Sztuka wojenna). Podstawę interpretacji współczesnej teorii podstępu i manipulacji stworzył w XV wieku Niccolò Machiavelli. Współczesna dezinformacja to natomiast dzieło carskiej Ochrany i jej następców – funkcjonariuszy sowieckiej Czeki.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Dezinformacja to szczególnie niebezpieczne zagrożenie nie tylko dla podmiotów państwowych, lecz przede wszystkim dla społeczeństw, ponieważ umiejętnie prowadzone działania w tym zakresie prowadzą do naruszenia podstawowych form zaufania w relacjach pomiędzy samymi obywatelami, jak i na osi państwo-społeczeństwo.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: W celu zwiększenia skuteczności zwalczania dezinformacji oraz tworzenia odporności społecznej na nią podmioty stosunków międzynarodowych powinny rozwijać zarówno krajowe, jak i międzynarodowe zdolności do obrony i odpowiedzi wobec potencjalnych dezinformatorów. Państwa demokratyczne powinny posiadać kompleksową architekturę bezpieczeństwa przeciwdziałającą dezinformacji, opartą na zaangażowaniu wyspecjalizowanych instytucji i służb bezpieczeństwa, organizacji pozarządowych, sektora prywatnego oraz przede wszystkim na aktywności całego społeczeństwa.
Downloads
Bibliografia
Aleksandrowicz, T.R. (2016). Podstawy walki informacyjnej. Warszawa: Editions Spotkania.
Bittman, L. (1972). The Deception Game. Czechoslovak Intelligence in Soviet Political Warfare. Syracuse: Syracuse University Research Corporation.
Bułhak, W. (2017). Instrukcja Oddziału II Sztabu Generalnego/Głównego Wojska Polskiego w sprawie inspiracji i dezinformacji w świetle literatury przedmiotu (s. 95–107). W: R. Majzner (red.), Wrzesień 1939 r. z perspektywy służb specjalnych II Rzeczypospolitej. Radomsko: Wydawnictwo Taurus.
Cull, N.J., Culbert, D., & Welch, D. (2003). Propaganda and Mass Persuasion A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present. Santa Barbara–Denver–Oxford: ABC-CLIO.
Godson, R., & Wirtz, J.J. (red.) (2017). Strategic Denial and Deception. The Twenty-First Century Challenge. New York–London: Routledge.
Golicyn, A. (2007). Nowe kłamstwa w miejsce starych. Warszawa: Wydawnictwo Antyk Marcin Dybowski.
Holt, T. (2004). The Deceivers. Allied Military Deception in the Second World War. New York: Scribner.
Inspiracja i aktywność jako metody nowoczesnego wywiadu (1926). Ministerstwo Spraw Wojskowych – Sztab Generalny Nr. 3422/ II.Inf.C.T.O. Wojskowe Biuro Historyczne, Centralne Archiwum Wojskowe, Zespół Oddział II Sztabu Głównego/Generalnego 1921–1939, sygn. I.303.4.4783.
Kello, L. (2017). The Virtual Weapon and International Order. New Haven–London: Yale University Press.
Kołakowski, P. (2007). Między Warszawą a Pragą. Polsko-czechosłowackie stosunki wojskowo-polityczne 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona.
Krzak, A. (2020). Afera „MOCR-Trust” 1921–1927. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Krzak, A. (2022). Operational Disinformation of Soviet Counterintelligence during the Cold War. International Journal of Intelligence and CounterIntelligence, 35(2), 265–278.
Kupiecki, R., Bryjka, F., & Chłoń, T. (2012). Dezinformacja międzynarodowa. Pojęcie rozpoznanie, przeciwdziałanie. Warszawa: Scholar Wydawnictwo Naukowe.
Larecki, J. (2007). Wielki leksykon służb specjalnych świata. Organizacje wywiadu, kontrwywiadu i policji politycznych świata, terminologia profesjonalna i żargon operacyjny. Warszawa: Książka i Wiedza.
Liedel, K., & Serafin, T. (2011). Otwarte źródła informacji w działalności wywiadowczej, Warszawa: Difin.
Masterman, J.C. (1972). The Double-Cross System in The War of 1939 to 1945. Canberra: Australian National University Press.
Rid, T. (2020). Active Measures. The Secret History of Disinformation and Political Warfare. London: Profile Books Ltd.
Soviet Influence Activities. A Report on Active Measures and Propaganda, 1986–87 (1987). Washington DC: Department of State Publication.
Sun Tzu (2022). Sztuka wojny. Kraków: Vis-à-vis Etiuda.
Volkoff, V. (1991). Dezinformacja. Oręż wojny. Warszawa: Wydawnictwo: Delikon.
West, N., & Tsarev, O. (2000). Klejnoty koronne. Brytyjskie tajemnice z archiwów KGB. Warszawa: Wydawnictwo Magnum.
Wrzosek, M. (2012). Dezinformacja – skuteczny element walki informacyjnej. Zeszyty Naukowe AON, 2(87), 18–37.
Колракиди, А.И. (2004). Энциклопедия секретныых служб России. Москва: Издательство АСТ.
Никитченко, В.Ф. и др. (1972). Контрразведывательный словарь КГБ. Мocквa: Научно-издательский отдел.
Соцков, Л. (2007). Код операции - «ТАРАНТЕЛЛА». Москва: Молодая гвардия.
Źródła internetowe
Darczewska, J. (2021). Dezinformacja – rosyjska broń strategiczna. Pobrano z: http://rcb.gov.pl/dezinformacja-rosyjska-bron-strategiczna/ (dostęp: 20.09.2023).
NATO (2020). NATO’s approach to countering disinformation. Pobrano z: https://www.nato.int/cps/en/natohq/177273.htm (dostęp: 12.12.2024).
Selvage, D. (2022). Jak Moskwa szerzy dezinformację z wykorzystaniem sieci społecznościowych. Pobrano z: https://wszystkoconajwazniejsze.pl/douglas-selvage-dezinformacja-rosja/ (dostęp: 20.01.2025).
Атаманенко И. (2008). Самый рентабельный агент ЦРУ. Pobrano z: https://nvo.ng.ru/spforces/2008-04-04/7_agent.html (dostęp: 30.05.2025).
Доронин, А. (2002). Дезинформация или война в королевстве кривых зеркал. Pobrano z: http://www.agentura.ru (dostęp: 26.03.2011).
