Komunikacja ekstrapersonalna jako rezultat ewolucji technologii kognitywnych
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Komunikacja ekstrapersonalna odnosi się do interakcji zachodzących między człowiekiem a podmiotami nie-ludzkimi. Jest wynikiem dynamicznego rozwoju technologii kognitywnych i definiujemy ją jako komunikację interpersonalną rozszerzoną o pozaludzkich aktorów komunikowania, posiadających cechy charakterystyczne dla człowieka (antropomorfizacja) i odgrywających role nadawców oraz odbiorców treści.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Współczesna nauka o komunikacji społecznej nie ugruntowała jeszcze pojęcia komunikacji ekstrapersonalnej. Artykuł nawiązuje do klasycznej koncepcji Denisa McQuaila, który przedstawił tzw. piramidę komunikacyjną. Tradycyjne modele komunikacyjne nie uwzględniały postępu w dziedzinie cybernetyki, zapoczątkowanej przez Norberta Wienera. Koncepcja komunikacji ekstrapersonalnej, obejmująca relacje człowiek – komputer, stanowi dziś istotny element procesu komunikacyjnego.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Adaptacja terminu „komunikacja ekstrapersonalna” do nauki o komunikacji społecznej wiąże się z koniecznością uznania koncepcji społeczeństwa hybrydowego, w którym ludzie i inteligentne maszyny współistnieją i komunikują się na różnych poziomach. Proces ten wynika z antropomorfizacji i genderyzacji technologii, co sprawia, że artefakty technologiczne mogą odgrywać rolę zarówno nadawców, jak i odbiorców komunikacji.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Transhumanizm, rozwinięty przez Juliana Huxleya, zakłada możliwość przekroczenia ludzkiej natury dzięki technologii. Przykłady koncepcji transhumanistycznych to człowiek elektroniczny Donny Haraway, Homo Cyborg oraz ekstropianizm Maxa More’a, postulujący technologiczne przedłużenie życia. Technologia wpływa na ewolucję mózgu i może prowadzić do dehumanizacji i reifikacji. Maria Kronfeldner wskazuje na lęk przed antropomorfizacją maszyn, a filozofia personalistyczna Jana Pawła II przypomina o konieczności zachowania humanocentryzmu i ochrony godności człowieka.
Downloads
Bibliografia
Bogusławski, M.M. (2019). Posthumanizm jako ideologia i perspektywa badawcza. Hybris, 46(3), 1–39. DOI: 10.18778/1689-4286.46.02
Chaffee, S.H., & Metzger, M.J. (2001). The End of Mass Communication? Mass Communication and Society, 4, 365–379. DOI: https://doi.org/10.1207/S15327825MCS0404_3
Chudy, W. (2005). Filozofia personalistyczna Jana Pawła II (Karola Wojtyły). Teologia Polityczna, 3(2005-2006), 233–252.
Guzman, A.L. (2025). New HMC Book. Pobrano z: https://andrealguzman.net/new-hmc-book (dostęp: 05.03.2025).
Krach, S., Hegel, F., Wrede, B., Sagerer, G., Binkofski, F., & Kircher, T. (2008). Can Machines Think? Interaction and Perspective Taking with Robots Investigated via fMRI. PloS ONE, 3(7), e2597. DOI: 10.1371/journal.pone.0002597
Latour, B. (2005). Reassembling the Social. An introduction to Actor-Network-Theory. Oxford–New York: Oxford University Press.
Littlejohn, S. (2016). Theories of Human Communication. Long Grove: Waveland Press.
Loska, K. (1999). Człowiek i maszyna, czyli ciało technologiczne w epoce nowych mediów. Kultura Współczesna, 1(23-24), 153–158.
Maturana, H.R., & Varela, F.J. (2012). Autopoiesis and Cognition. The Realization of the Living. Boston Studies in the Philosophy and History of Science, t. 42. Dordrecht: Springer Dordrecht.
McCarthy, J. (1979). Ascribing Mental Qualities to Machines. W: M. Ringle, Philosophical Perspectives in Artificial Intelligence. London: Humanities Press.
More, M. (2003). Principles of Extropy. An Evolving Framework of Values and Standards for Continuously Improving the Human Condition. Austin: Extropy Institute.
Ranisch, R., & Sorgner, S.L. (2014). Post- and Transhumanism. An Introduction (Beyond Humanism: Trans- and Posthumanism. Frankfurt: Peter Lang Publisher.
Skrzypiec, A. (2023). Rola antropomorfizacji i genderyzacji maszyn w komunikacji ekstrapersonalnej. Com press, 6(1), 118–143. DOI: 10.51480/compress.2023.6-1.525
Small, G., & Vorgan, G. (2011). iMózg. Jak przetrwać technologiczną przemianę współczesnej umysłowości. Przeł. Sy Borg. Poznań: Vesper.
Szukalski, P. (2014). Zapóźnienie kulturowe jako ryzyko przyszłości? Kilka uwag na marginesie badań nad aktywnym starzeniem się. W: Z. Strzelecki, E. Kryńska, & J. Witkowski (red.). Kryzys jakości życia (s. 60–72). Warszawa: Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN.
Tobis, S. (2018). Robot społeczny – definicja i zastosowanie. Geriatria, 12, 247–250.
Zawadzki, P., & Adamczyk, A.K. (2019). Post- i transhumanizm w kontekście wybranych zjawisk artystycznych technokultury. AVANT, X, 3(2019), 1–27. DOI: 10.26913/avant.2019.03.13
Zawojski, P. (2016). Bio Life versus (?) Artificial Life. Opcje, 1-2. Pobrano z: http://www.zawojski.com/2018/01/10/bio-life-versus-artificial-life/ (dostęp: 05.03.2025).
