Determinanty zdrowia
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Skuteczne interwencje z zakresu zdrowia publicznego możliwe są wtedy, kiedy znane są przyczyny chorób oraz możliwości ich modyfikacji na poziomie populacyjnym.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Ewolucja stanu zdrowia populacji w ostatnim wieku przyczyniła się do ewolucji w postrzeganiu oraz metodach oceny czynników warunkujących zdrowie. Niezależnie jednak od tego, czy dotyczy to chorób zakaźnych czy przewlekłych chorób cywilizacyjnych, poszukiwanie przyczyn zachorowań jest złożonym wysiłkiem badawczym najczęściej wielu zespołów ekspertów.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Choć w badaniach naukowych dotyczących determinantów zdrowia kładzie się duży nacisk na uwzględnienie możliwie najszerszego kontekstu badanych zależności, trzeba pogodzić się z tym, że opisywalny jest wyłącznie wycinek rzeczywistości – fragment skomplikowanej sieci powiązań czynników warunkujących zdrowie. W konsekwencji, badając czynniki ryzyka, często nie opisuje się ostatniego ogniwa, które bezpośrednio prowadzi do choroby, ale inny stan, silnie powiązany z bezpośrednią przyczyną choroby.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Świadomość tego, że wiedza o determinantach zdrowia – a w szczególności o współzależnościach pomiędzy nimi – jest niepełna, powinna implikować daleko idącą uważność. Po pierwsze, na poziomie językowym dobrą praktyką zdaje się używanie słów „ekspozycja”, „narażenie”, „cecha związana z (chorobą)” zamiast słowa „przyczyna”, a także użycie słów „związek”, „zależność”, „korelacja” zamiast słów „wpływ” czy „powodowanie” – do czasu aż przyczynowość zostanie potwierdzona w wiarygodnym cyklu badań. Po drugie, w sferze praktyki: podejmowanie działań i interwencji na podstawie takich dowodów naukowych, które w sposób wiarygodny określają czynniki ryzyka chorób i determinanty zdrowia.
Downloads
Bibliografia
Beaglehole, R., Bonita, R., Kjellstrom, T. (2002). Podstawy epidemiologii, N. Szeszenia-Dąbrowska (red.). Łódź: Instytut Medycyny Pracy.
Binek, M. (2011). Od postulatów Kocha do socjomikrobiologii. Medycyna Weterynaryjna, 67(3).
Dahlgren, M., & Whitehead, G. (1991). Policies and Strategies to Promote Social Equity in Health. Stockholm: Institute for Futures Studies.
Hill, A.B. (1965). The environment and disease: association or causation? Proceedings of the Royal Society of Medicine, 58(5), 295–300. DOI: 10.1177/003591576505800503
Lange, K.W. (2021). Rudolf Virchow, poverty and global health. From “politics as medicine on a grand scale” to “health in all policies”. Global Health Journal, 5(3), 149–154.
Kannel, W.B., Dawber, T.R., Kagan, A., Revotskie, N., & Stokes, J. (1961). Factors of risk in the development of coronary heart disease – six year follow-up experience. The Framingham Study. Annals of Internal Medicine, 55, 33–50. DOI: 10.7326/0003-4819-55-1-33
Kwiatkowski, Z. (1993). Robert Koch (1843–1910) w 150. rocznicę urodzin. Postępy Mikrobiologii, XXXII, 3.
Mahmood, S.S., Levy, D., Vasan, R.S., & Wang, T.J. (2014). The Framingham Heart Study and the epidemiology of cardiovascular disease. A historical perspective. Lancet, 383(9921), 999–1008. DOI: 10.1016/S0140-6736(13)61752-3
Medvedyuk, S. (2024). Haunted by history. Chadwick, Virchow, and Engels in contemporary public health. Toronto: York University.
Pająk, A., Kozela, M., & Stepaniak, U. (2023). Badania ilościowe w naukach medycznych i naukach o zdrowiu. Kraków: Medycyna Praktyczna.
Rothman, J.K. (1976). Causes. American Journal of Epidemiology, 104(6), 587–592. DOI: 10.1093/oxfordjournals.aje.a112335
Webb, P., Bain, Ch., Page, A., Kirk, M., & Sleigh A. (2021). Epidemiologia. Warszawa: Scholar.
Weed, M., & Parascandola, D.L. (2001). Causation in epidemiology. Journal of Epidemiology and Community Health, 55(12), 905–912. DOI: 10.1136/jech.55.12.905
