Transdyscyplinarność
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Omówiono dwa pojęcia transdyscyplinarności używane podczas opisywania działań integracyjnych, refleksji i praktyk związanych z tym, co zachodzi pomiędzy, wykracza poza granice ustalonych dyscyplin naukowych i przekracza je, aby możliwe było rozwiązanie złożonych problemów, które wymykają się konwencjonalnym postępowaniom naukowym. Widziana w tym kontekście interdyscyplinarność analizuje, syntetyzuje i harmonizuje powiązania między dyscyplinami, sprawiając, że powstaje spójna całość.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Przedstawiono historyczny rozwój nauki od ujęcia jej w dyscypliny po pojawienie się pojęcia transdyscyplinarności w latach 70. minionego wieku. Ukazano podobieństwa i różnice między dwoma aktualnie występującymi pojęciami transdyscyplinarności: Nicolescuian (Nicolescu, Mittelstrass – typ M1) oraz Zurich 2000 (Scholz, Gibbons – typ M2).
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Ukazano strategię rozwijania transdyscyplinarności przez Nicolescu, opartą na trzech aksjomatach (typu M1), którą przeciwstawiono strategii zaproponowanej przez Scholza (typu M2). Omówiono dwa przykłady badań transdyscyplinarnych nad zrównoważonym rozwojem.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Dokonano porównania obydwu podejść do transdyscyplinarności i wskazano dalsze kierunki badań naukowych, chociażby przez określanie wspólnych cech charakteryzujących wspomniane podejścia.
Downloads
Bibliografia
Bergmann, M., Jahn, T., Knobloch, T., Krohn, W., Pohl, C., & Schramm, E. (2012). Methods for Transdisciplinary Research. A Primer for Practice. Frankfurt am Main: Campus Verlag.
Bernstein, J.H. (2015). Transdisciplinarity: A Review of Its Origins, Development, and Current Issues. Journal of Research Practice, 11(1), Article R1.
Bremer, J. (2016). Nauka o zrównoważeniu – w poszukiwaniu transdyscyplinarnej metodologii. Zagadnienia Naukoznawstwa, 52(1/207) 15–32.
Curt, B. (1994). Textuality and Tectonics: Troubling Social and Psychological Science. Buckingham: Open University Press.
Gibbons, M., Limoges, C., Nowotny, H., Schwartzman, S., Scott, P., & Trow, M. (1994). The New Production of Knowledge. The Dynamics of Science and Research in Contemporary Societies. London: Sage Publications.
Göppner, H.-J. (2017). Damit „Hilfe” Hilfe sein kann: Sozialarbeitswissenschaft als Handlungswissenschaft. Wiesbaden: Springer.
Hirsch Hadorn, G., Biber-Klemm, S., Grossenbacher-Mansuy, W., Hoffmann-Riem, H., Joye, D., Pohl, Ch., Wiesmann, U., & Zemp, E. (2008). The Emergence of Transdisciplinarity as a Form of Research. W: H. Hirsch Hadorn, S. Biber-Klemm, W. Grossenbacher-Mansuy, H. Hoffmann-Riem, D. Joye, Ch. Pohl, U. Wiesmann, & E. Zemp (red.), Handbook of Transdisciplinary Research (s. 19–41). Dordrecht: Springer.
Jahn, T., Bergmann, M., & Keil, F. (2012). Transdisciplinarity: Between Mainstreaming and Marginalization. Ecological Economics, 79, 1–10. DOI: 10.1016/j.ecolecon.2012.04.017
Lawrence, M.G., Williams, S., Nanz, P., & Renn, O. (2022). Characteristics, Potentials, and Challenges of Transdisciplinary Research. One Earth, 5(1), 44–61. DOI: 10.1016/j.oneear.2021.12.010
Leurs, I., Rostek, K., Wieck, K., Backhaus, J., & Orozco-Messana, J. (2024). Transdisciplinary Research for Sustainable Development: Diverse and Best-Practice at European Technical Universities. Foundations of Management, 16(1), 41–58. DOI: 10.2478/fman-2024-0003
Mittelstrass, J. (2005). Methodische Transdisziplinarität. TATuP. Zeitschrift für Technikfolgenabschätzung in Theorie und Praxis, 14(2), 18–23. DOI: 10.14512/tatup.14.2.18
Mittelstrass, J. (2011). On Transdisciplinarity, Trames. Journal of the Humanities and Social Sciences, 15(4), 329–338. DOI: 10.3176/tr.2011.4.01
Mittelstrass, J. (2012). Transdisziplinarität oder: von der schwachen zur starken Interdisziplinarität. Gegenworte: Hefte für den Disput über Wissen, 28, 11–13. Pobrano z: https://edoc.bbaw.de/opus4-bbaw/files/2036/05_GW28_Mittelstrass.pdf (dostęp: 15.12.24).
Mittelstrass, J. (2018). The Order of Knowledge: From Disciplinarity to Transdisciplinarity and Back, European Review, 26(Supplement S2), S68–S75. DOI: 10.1017/S1062798718000273
Nicolescu, B. (2002). Manifesto of Transdisciplinarity. Albany: SUNY Press.
Nicolescu, B. (2007). Transdisciplinarity as Methodological Framework for Going beyond the Science-Religion Debate. Pobrano z: https://metanexus.net/transdisciplinarity-methodological-framework-going-beyond-science-religion-debate/ (dostęp: 27.01.24).
Nicolescu, B. (2010). Methodology of Transdisciplinarity–Levels of Reality, Logic of the Included Middle and Complexity. Transdisciplinary Journal of Engineering & Science, 1, 17–38. DOI: 10.22545/2010/0009
Renn, O. (2021). Transdisciplinarity: Synthesis towards a Modular Approach. Futures, 130, Article 102744. DOI: 10.1016/j.futures.2021.102744
Rigolot, C. (2020) Transdisciplinarity as a Discipline and a Way of Being: Complementarities and Creative Tensions. Humanities and Social Sciences Communications, 7, Article 100. DOI: 10.1057/s41599-020-00598-5
Scholz, R.W., & Steiner, G. (2015). The Real Type and Ideal Type of Transdisciplinary Processes: Part II–What Constraints and Obstacles Do We Meet in Practice? Sustainability Science, 10(4), 653–671. DOI: 10.1007/s11625-015-0327-3
Scholz, R.W., Zscheischler, J., Köckler, H., Czichos, R., Hofmann, K.-M., & Sindermann, C. (2024). Transdisciplinary Knowledge Integration – Part I: Theoretical Foundations and an Organizational Structure. Technological Forecasting & Social Change, 202, Article 123281. DOI: 10.1016/j.techfore.2024.123281
UNESCO (1998). World Declaration on Higher Education for the Twenty-first Century: Vision and Action and Framework for Priority Action for Change and Development in Higher Education. Polskie tłumaczenie: Światowa deklaracja UNESCO. Szkolnictwo wyższe w XXI wieku: od wizji do działania. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, 1999, 2(14), 5–18. Pobrano z: https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/4573 (dostęp: 03.01.25).
United Nations (2015). Transforming Our World: the 2030 Agenda for Sustainable Development. A/RES/70/1. Pobrano z: https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n15/291/89/pdf/n1529189.pdf (dostęp: 03.01.25).
