Komunikacja społeczna z perspektywy katolickiej nauki społecznej

Opublikowano
grudnia 14, 2025

Streszczenie

DEFINICJA POJĘCIA: Komunikacja (łac. „communicatio” – być w relacji uczestniczyć, zrzeszać się), w socjologii i psychologii społecznej termin ten oznacza proces przekazywania, stanowiącego źródło, treści zawartej w symbolicznej postaci znaków skierowanych do odbiorców mających zdolność ich przyjęcia. Stanowi więc zdolność wyrażania myśli i przekazywania ich innym, przekaz informacji, emocji, myśli, umiejętności, proces rozumienia innych, ale i siebie samych. Kościół od dawna interesował się komunikacją społeczną z tej racji, że człowiek jest istotą komunikującą się, a jego uczestnictwo w procesach komunikacji decyduje o jego człowieczeństwie.

ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Począwszy od XIX w. mamy do czynienia z refleksją Kościoła dotyczącą kwestii komunikacji o oraz mediów. Pierwsze wypowiedzi Kościoła dotyczące masowych środków komunikacji społecznej odnosiły się do prasy i miały generalnie charakter niechętny. Podobnie rzecz miała się początkowo z filmem. Pierwszym  Papieżem, który wykorzystał radio i za jego pośrednictwem skierował orędzie „do wszystkich narodów i do wszystkiego stworzenia” był Pius XI, uczynił to w 1931 r. W 1936 r. wydaje natomiast encyklikę poświęconą zjawisku kinematografii pt. Vigilanti cura. Pontyfikat kolejnego Papieża Piusa XII to czas pogłębienia katolickiej refleksji odnośnie omawianych kwestii. Papież poruszał szereg szczegółowych zagadnień odnośnie mediów, ale przede wszystkim zaczął je traktować łącznie jako zjawisko społeczne. Ważne miejsce zajmuje również Dekret Vaticanum II Inter mirifica. Wreszcie tematyka ta zostanie wszechstronnie rozwinięta w licznych dokumentach Jana Pawła II, Benedykta XVI czy Franciszka oraz instrukcjach Papieskiej Komisji do Środków Społecznego Przekazu.

PROBLEMOWE UJĘCIE POJĘCIA: Początkowo Kościół traktował komunikację społeczną i jej środki tzn. mass media z dużą dozą podejrzliwości, stanowiło to pochodną rosnącej ich siły oddziaływania na społeczeństwo i związanych z tym obaw, iż stanowić one będą medium podważające pozycję Kościoła i głoszone przez niego wartości. Połowa XX w. to okres istotnych zmian w tych kwestiach, kiedy media przestają być traktowane z podejrzliwością, a postrzegane po prostu jako pewne narzędzie, które może być wykorzystywane w rozmaity sposób. W instrukcji Communio et progressio czytamy, że Kościół widzi w środkach społecznego przekazu „dar Boży”,  gdyż doprowadzają one do braterskiej przyjaźni między ludźmi, którzy w ten sposób łatwiej odpowiadają Jego zbawczej woli. Pomimo, że  są one skierowane bezpośrednio do poszczególnych jednostek, to jednak wywierają wpływ na całe społeczeństwo.

REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: W ostatnich latach Kościół przywiązuję coraz większą wagę do rozwoju nowych mediów. Już w 1990 r. w Orędziu na XXIV Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu Jan Paweł II pisał, że postęp technicznych „zmienia oblicze ziemi”, a na skutek rosnącej liczby komputerów powstała kultura informatyczna. W z 2002 r. pisał natomiast o Internecie jako nowym forum, w sensie jakim nadali mu starożytni Rzymianie, jako miejsce otwarte dla szerokiego ogółu obywateli, gdzie podejmuje się decyzje dotyczące polityki i interesów oraz wypełnia obowiązki religijne. Podjęcie przez Kościół tej tematyki jest symptomatyczne i widoczna na dwóch głównych płaszczyznach. Po pierwsze wewnątrzkościelnej, okazało się bowiem, że nie może on się obejść bez komunikacji za pomocą mass mediów, które zapewniają kontakt ze światem. Po drugie Kościół interesuje się mediami ze względu na ich rolę w życiu współczesnego człowieka

Downloads

Download data is not yet available.

Bibliografia

Chrapek, J. (red.) (1990). Kościół a środki społecznego przekazu. Warszawa: Pallottinum.

Decretum circa actionesscenicas in ecclesiis (1912, 10 diciembre). Acta Apostolicae Sedis, IV(IV) (Romae: Typis Polyglottis Vaticanis), 724. Pobrano z: https://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-04-1912-ocr.pdf (dostęp: 28.02.2025).

Dumont, E. (1995). „U progu nowej ery”. Kościół a wzajemne komunikowanie się. Przeł. L. Balter. Communio, 6(90), 15–22.

Góral, J., & Klauza, K. (red.) (1997). Kościół o środkach komunikowania myśli. Częstochowa: Tygodnik Katolicki „Niedziela”.

Grzegorz XVI (2003). Mirari vos. O liberalizmie. Przeł. F. Rostafiński. Warszawa: Te Deum.

Kościół o mediach. Wybór dokumentów Kościoła o środkach społecz­ne­go przekazu (2013) oprac. P. Drzewiecki. Warszawa. Pobrano z: https://media.uksw.edu.pl/kosciol-o-mediach.pdf (dostęp: 28.02.2025).

Krawczyk, T. (2010). Środki komunikacji społecznej w nauczaniu Kościoła. W: L. Szot, & Z. Kępa (red.), Środki społecznego przekazu w misji głoszenia Ewangelii pokoju. Warszawa: Caritas Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego.

Leon XIII (2002). Dall’Alto. O wojnie wydanej Kościołowi. Warszawa: Te Deum.

Marcyński, K., & Laskowska, M. (2016). Komunikacja społeczna według Benedykta XVI. Kraków: Petrus.

Nęcek, R. (2016). Edukacja medialna w nauczaniu społecznym papieża Franciszka. Kraków: Salwator.

Pius IX (2003). Qui pluribus. O racjonalizmie. Warszawa: Te Deum.

Pius IX (1870). Respicientes ea. Pobrano z: https://www.vatican.va/content/pius-ix/la/documents/epistola-encyclica-respicientes-ea-1-novembris-1870.html (dostęp: 28.02.2025).

Pokorna-Ignatowicz K. (2002). Kościół w świecie mediów. Historia – dokumenty – dylematy. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pokorna-Ignatowicz, K. (2022). Dziennikarstwo według papieża Franciszka. Wrocławskie Studia Politologiczne, 31, 131–140.

Reroń, T. (2014). Komunikacja społeczna. W: Wielka encyklopedia nauczania Jana Pawła II Radom: POLWEN. Pobrano z: http://www.wikijp2.pl/index.php?title=Kategoria:Has%C5%82a_POLWEN.