Koncepcja zdrowia i niepełnosprawności

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Streszczenie
DEFINICJA POJĘCIA: Pojęcia zdrowia i niepełnosprawności są obecnie rozumiane jako wielowymiarowe i dynamiczne stany, które obejmują aspekty biologiczne, psychiczne, społeczne oraz środowiskowe. Zdrowie postrzegane jest jako pełny dobrostan, a niepełnosprawność – jako rezultat interakcji między ograniczeniami jednostki a barierami środowiskowymi, które mogą utrudniać pełne uczestnictwo w życiu społecznym.
ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Rozumienie zdrowia i niepełnosprawności ulegało ewolucji przez wieki. W starożytnej Grecji zdrowie było postrzegane jako harmonia i równowaga, a w XIX wieku w modelu biomedycznym zaczęto kłaść nacisk na leczenie chorób. W XX wieku, po II wojnie światowej, pojawiła się koncepcja zdrowia jako „pełnego dobrostanu”, wykraczająca poza brak choroby. Niepełnosprawność przeszła ewolucję od indywidualnego deficytu wymagającego leczenia do modelu społecznego, który podkreśla znaczenie barier środowiskowych.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Współczesne rozumienie zdrowia i niepełnosprawności koncentruje się na inkluzywności oraz usuwaniu barier społecznych i fizycznych, aby umożliwić pełne uczestnictwo osób z różnorodnymi ograniczeniami. Złożoność tych pojęć sprawia, że dostosowanie definicji do specyficznych kontekstów – prawnych, medycznych czy społecznych – staje się kluczowe. Współczesne modele, jak Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), łączą elementy modeli medycznych i społecznych, umożliwiając bardziej kompleksowe podejście do problemów osób z niepełnosprawnościami.
REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I REKOMENDACJAMI: Na podstawie współczesnych modeli i badań nad zdrowiem i niepełnosprawnością można wyciągnąć wnioski o konieczności rozwijania polityk społecznych, które uwzględniają integrację i równość. Rekomendacje obejmują promowanie „projektowania uniwersalnego” oraz rozwój technologii wspierających, aby zapewnić pełną dostępność i uczestnictwo wszystkich obywateli. Przyszłe działania powinny uwzględniać również inkluzję społeczną jako kluczowy element budowania społeczeństwa, które akceptuje różnorodność, w tym niepełnosprawność jako wartość.
Downloads
Bibliografia
Barnes, C., & Mercer, G. (2010). Exploring Disability. A Sociological Introduction. Oxford: Polity Press.
Bickenbach, J.E. (2014). Disability and the Good Human Life. Cambridge: Cambridge University Press.
Cook, A.M., & Hussey, S.M. (2002). Assistive Technologies. Principles and Practice. St. Louis: Mosby.
Goggin, G., & Newell, C. (2003). Digital Disability. The Social Construction of Disability in New Media. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.
Imrie, R., & Hall, P. (2001). Inclusive Design: Designing and Developing Accessible Environments. London: Spon Press.
Krahn, G.L., Walker, D.K., & Correa-De-Araujo, R. (2015). Persons with Disabilities as an Unrecognized Health Disparity Population. American Journal of Public Health, 105(S2), S198–S206. DOI: 10.2105/AJPH.2014.302182
Leonardi, M. i in. (2006). The definition of disability: What is in a name? The Lancet, 368(9543), 1219–1221. DOI: 10.1016/S0140-6736(06)69498-1
Link, B.G., & Phelan, J.C. (2001). Conceptualizing Stigma. Annual Review of Sociology, 27, 363–385. DOI: 10.1146/annurev.soc.27.1.363
Nutton, V. (2004). Ancient Medicine. Abingdon: Routledge.
Oliver, M. (1996). Understanding Disability. From Theory to Practice. New York: St. Martin’s Press.
Quinn, G., & Degener, T. (2002). Human Rights and Disability. The Current Use and Future Potential of United Nations Human Rights Instruments in the Context of Disability. New York: United Nations.
Shakespeare, T. (2018). Disability. The Basics. Abingdon: Routledge.
Whitmee, S., Haines, A., Beyrer, C., Boltz, F., Capon, A.G., de Souza Dias, B.F. i in. (2015). Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health. The Lancet, 386(10007), 1973–2028. DOI: 10.1016/S0140-6736(15)60901-1
World Health Organization (WHO) (2001). International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). WHO.
World Health Organization (WHO) (2024). Global Report on Health Equity. WHO.