Mity współczesnej humanistyki

pdf
Opublikowano
marca 4, 2024

Streszczenie

DEFINICJA POJĘCIA: W przypadku współczesnej humanistyki możemy wyróżnić trzy podstawowe obszary doświadczeń związanych, po pierwsze, z polem epistemicznym (myśleniem, poznawaniem), po drugie, z pedagogią (określoną przez ideę Bildung) i po trzecie – z uniwersytetem podlegającym licznym przekształceniom (od idei katedry, poprzez mit uniwersytetu humboldtowskiego, aż do korpo/uniwersytetu jako współczesnego przedsiębiorstwa definiowanego przez reguły rynku).

ANALIZA HISTORYCZNA POJĘCIA: Współczesna humanistyka, która przeszła długą i skomplikowaną drogę od renesansowego humanizmu, wiary w „pismo rzeczy” czy spełnienie pragnień o reprezentacji, do znanej nam dziś formuły śmierci Boga, Autora, Pisma, zdeterminowała formułę śródziemnomorskiej edukacji, zsekularyzowała rangę mistrza do roli fachowca, określiła miejsce i rolę uniwersytetu: od średniowiecznej katedry, trivium i quadrivium w ramach septem artes liberales, przez wynalazek (mit) Humboldta, aż do współczesnego, podporządkowanego regułom wolnego (?) rynku przedsiębiorstwa.
UJĘCIE PROBLEMOWE POJĘCIA: Do mitycznych patronów współczesnej humanistyki należą Eros (libido sciendi), Mnemosyne (bogini pamięci i poznania), Hermes (humanistyka odnowy), Narcyz (humanistyka narcystyczna), Tanatos (śmierć uniwersytetu), Tristan (smutek myśli). Refiguracje orficko‑pitagorejskiej mistyki liczb polegają na szukaniu jedności, myśleniu w kategoriach binarnych opozycji, próbach myślenia w oparciu o idee „troistości” czy „czwórni”. Centralne miejsca współczesnej humanistyki zajmują idee regulatywne: Bildung oraz uniwersytet.

REFLEKSJA SYSTEMATYCZNA Z WNIOSKAMI I ­REKOMENDACJAMI: Zarysowują się dwa główne nurty myślenia o współczesnej humanistyce. Pierwszy obejmuje dyskursy tanatyczne (nostalgia za utraconą przeszłością, koniec uniwersytetu). Drugi nurt zawiera nadzieję, że wykorzystywanie nowych technik badawczych i interpretacyjnych przyniesie odnowę humanistyki.

Downloads

Download data is not yet available.

Biografia autora

Artur Żywiołek, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie

Artur Żywiołek (ur. 1963) – absolwent filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, dr hab., profesor w Instytucie Literaturoznawstwa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na problematyce przełomów kulturowych, estetyki modernizmu oraz intelektualnej historii Polski i Europy. Opublikował m. in. Mesjański logos Europy. Mariana Zdziechowskiego i Stanisława Brzozowskiego dyskursy o kulturze Zachodu, Częstochowa 2012. Współautor takich książek jak: Muzyka w czasach ponowoczesnych,  Częstochowa 2013 (wspólnie z Adamem Regiewiczem i Joanną Warońską),  Polityczność mediów, Toruń 2015 (wspólnie z Adamem Regiewiczem, Bogusławą Bodzioch-Bryłą i Grażyną Pietruszewską-Kobielą). Współredaktor tomów zbiorowych: Romantyczne repetycje i powroty, red. Agnieszka Czajkowska, Artur Żywiołek, Częstochowa 2010; Kulturowe paradygmaty końca : studia komparatystyczne, red. Józef Cezary Kałużny i Artur Żywiołek, Częstochowa-Kraków 2012; Milczenie : antropologia – hermeneutyka, red. Adam Regiewicz i Artur Żywiołek, Częstochowa 2014; Mesjańskie imaginaria Europy (i okolic) : studia komparatystyczne, red. Anna Janek, Adam Regiewicz i Artur Żywiołek, Częstochowa 2015; Szkiełko i oko : humanistyka w dialogu z fizyką, red. Adam Regiewicz, Artur Żywiołek, Warszawa 2017. Ostatnio opublikował książkę Tristitia moderna. Pasja mitu tristanowskiego w nowoczesnej literaturze, filozofii i muzyce, Univeristas, Kraków 2020

Bibliografia

Bod, R. (2013). Historia humanistyki. Zapomniane nauki. Tłum. R. Pucek. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Furedi, F. (2014). Gdzie się podziali wszyscy intelektualiści? Tłum. K. Makaruk. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Grzegorczyk, A. (2003). Logos – mythos – metamorphosis jako filozofia odnowy. W: S. Wysłouch, B. Kaniewska, & M. Brzóstowicz‑Klajn (red.), Logos i mythos w kulturze XX wieku, (s. 41–70). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie Studia Polonistyczne.

Heidegger, M. (2017). Co zwie się myśleniem. Tłum. J. Mizera. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Jaspers, K. (2017). Idea uniwersytetu. Tłum. W. Kunicki. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Klik, M. (2016). Teorie mitu. Współczesne literaturoznawstwo francuskie (1969–2010). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Kołakowski, L. (2003). Obecność mitu. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S‑ka.

Łotman, J. (1999). Kultura i eksplozja. Tłum. B. Żyłko. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Rosenzweig, F. (1998). Gwiazda Zbawienia. Tłum. T. Gadacz. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Scruton, R. (2015). Koniec uniwersytetu. Tłum. D. Chabrajska. Ethos, 1, 53–63.

Sosnowska, P. (2015). Arendt i Heidegger. Pedagogiczna obietnica filozofii. Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Steiner, G. (1994). Zerwany kontrakt. Tłum. O. Kubińska. Warszawa: Instytut Kultury.

Steiner, G. (2007). Dziesięć (możliwych) przyczyn smutku myśli. Tłum. O. & W. Kubińscy. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Steiner, G. (2016). Poezja myśli. Tłum. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Taubes, J. (2013). Intelektualiści i uniwersytet. Tłum. A. Serafin. W: Apokalipsa i polityka. Eseje mesjańskie. Warszawa: Biblioteka Kwartalnika Kronos.